MYANMAR ကျားမ တန်းတညူမီ�စွာ အကျိုးခစံားခွင့အ်တကွ ်ရညရွ်ယေ်သာ ြမန်မာ�ိငုင်၏ံ COVID-19 အ ေပါ်တံုံ ့ြပန်ေဆာငရွ်ကခ်ျကမ်ျား Isabel Lambrecht, Kristi Mahrt, Catherine Ragasa, Michael Wang, Hnin Ei Win, and Khin Zin Win ဧ�ပီလ ၂၇ ရက်ေန ့ တွင ် ြမနမ်ာ�ိငုင်အံစုိးရသည် �ိငုင်လုံံးဆိုငရ်ာ စီးပွားေရး အေြခအေန�ငှ် ့ ပုဂ�လိက က� ၊ အလုပ်သမားများ၊ ေနစ့ားအလုပ်သမား �ငှ် ့ အမ်ိေထာငစု်များ အေပါ် COVID-19 ၏ သက်ေရာက်မ�ကိ ု ေလျာပ့ါးသက်သာေစရန ်COVID-19 - စီးပွားေရးထိခိုက်မ� သက်သာေရး စီမံချက် (CERP)ကို ထုတ်ြပနခ်ဲ့သည်။ ထုိ CERP လုပ်ေဆာငခ်ျက် အစီအစဉ်သည် မလုိလားအပ်ေသာ ထိခိုက်မ�များအား ေ�ှာင�်ှား �ိငုေ်စရန ် သိုမ့ဟုတ် �ှိ�ငှ်�့ပီးသား ကျားမေရးရာ အခွင်အ့ေရး မညီမ�မ� ကို ေဇာငး်ေပးြခငး်၊ အသားေပးြခငး် မြဖစ်ရေစရန ်ကျားမေရးရာ ကွဲြပားြခားနားချက်ကို တိတိပပ အေလးေပးေဆာငရွ်က်သင့သ်ည်။ ထိေရာက်ေသာ COVID-19 တံု ့ြပနမ်� ေသချာေစရန�်ငှ့ ်ကျားမ ေရးရာ ညီမ�မ� အေထာက်အကူြပု ေြပာငး်လဲ ေဖာ်ေဆာငမ်� ေရ�ှည်ခိုငမ်ာရနအ်တွက် အခွင်အ့လမ်းများ �ှိ�ိငုရ်န ် ေအာက်ေဖာ်ြပပါ လုပ်ေဆာငခ်ျက်များသည် ြမနမ်ာ အစုိးရ၏ သက်သာေရး စီမံချက်တွင ် အမျိုးသမီးများ ပါ၀ငမ်�အတွက် အလွနအ်ေရးပါပါသည်။ • သင်ေ့တာ်ေသာ အများပုိင ် ရငး်�ှးီြမ�ုပ်�ှမံ�၊ ေကျးလက် ေဒသ ၀ငေ်ငရွေသာ အလုပ်အကိုငမ်ျား �ငှ် ့ အလုပ်သမားများစွာ လုိအပ်ေသာ အေြခခံ အေဆာက်အအံုစီမံကိနး်များ (အမျိုးသမီးများ �ငှ် ့ မိနး်ကေလးများကုိ အလုပ်သမားများအြဖစ်သာမက အကျိုးခံစားခွင့ရ်သူများအြဖစ် အတိုငး်အတာတစ်ခုထိ အကျိုးအြမတ်ရ�ှိေစမည့ ် စီမံကိနး်များ) ေရွးချယ်ရန ် • �ခငး်ချက်မ�ှိေသာ ေငေွ�ကး လဲွေြပာငး်ေပးပုိမ့�၏ လက်ခံသူများ အြဖစ် အမျိုးသမီးများအား အမည်တပ်ရန။် • ေငေွ�ကး ေပးပုိမ့�၊ ေချးေင ွအစီအစဉ်များ၊ နည်းပညာ အကူအညီ �ငှ် ့သွငး်အားစု ေထာက်ပံမ� များ�ငှ့ ်ပတ်သက်�ပီး အမျိုးသမီး လယ်သမားများ �ငှ် ့စီးပွားေရး လုပ်ငနး်�ှငမ်ျားကို တိကျြပတ်သားစွာ အဓိကထားရည်ရွယ်ရန။် • ကျနး်မာေရး �ငှ် ့ အာဟာရပုိငး်ဆိငုရ်ာ ပညာေပး၊ အမျိုးသမီးများအတွက် ေခါငး်ေဆာငမ်��ငှ့ ် မိမိကိုယ်ကိုယ် မိမိ တနဖိ်ုးထားြခငး်�ငှ့ ် ပတ်သက်�ပီး အြပုအမ�များ ေြပာငး်လဲေစေသာ ေြပာဆိုဆက်ဆံြခငး်များအပါအ၀င ် ၊ ြပည်စုံ့ လုိက်ဖက်ေသာ သတငး်အချက်အလက် လ�ံေဆာ်စည်း�ံု းပဲွများကုိ စီစဥ်ရန။် လ�ံေဆာ်စည်း�ံု းပဲွများသည် ပူးတွ ဲ စဉ်းစား ဆံုးြဖတ်ြခငး်များကို အားေပး�ပီး အမ်ိတွငး်အ�ကမ်းဖက်မ� ကို ��တ်ချသင့ပ်ါသည်။ • အမ်ိတွငး်�ငှ့ ် ကျားမေရးရာ အ�ကမ်းဖက်မ�ခံရေသာ သားေကာငမ်ျားကို ေထာက်ပ့ံအားေပးရနအ်တွက ် ထိေရာက်ေသာ စနစ်တစ်ခု ဖွဲ�စည်း ြပဌာနး်ရန ် • လက်�ှိအချိန�်ငှ့ ် အေြခအေန�ှ ိ ကျားမခွဲြခား�ပီး ေကာက်ယထူားေသာ ေဒတာ�ငှ့ ် စာရငး်အငး်များကို ေကာက်ယူြခငး်�ငှ့ ် တွက်ချက်ြခငး်ြဖင့ ် ကပ်ကာလ၏ အကျိုးသက်ေရာက်မ�ကို အကဲြဖတ်ရာတငွ ် ကျားမေရးရာ�ှေထာင့ ်(gender lens) ကို ထည့်သွငး်ရန ် မဟာဗျူဟာ ေထာကပံ်မ� အစအီစဥ် မူဝါဒမှတစု် ၀၅ ေမလ ၂၀၂၀ 2 ြမန်မာ�ိငုင်�ိှံ COVID-19 �ငှ့ ်ကျားမေရးရာ COVID-19 သည် ြမနမ်ာ�ိငုင်တံွင ် ပထမဆံုးေရာဂါကူးစကမ်�များ အတည်မြပုြခငး် မတိုငမီ် �ကာြမင့စွ်ာကတည်းကပင ် ြမနမ်ာကို စီးပွားေရး အကျပ်အတည်းအေနြဖင့ ်ထခိိုက်ေစခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ ခု�စ်ှ ဇနန်၀ါရီလမှစ၍ လူ�ငှ့ ်ကုနပ်စ�ည်းများအတွက ် နယ်စပ်ပိတ်ြခငး်၊ အချို�ေသာ စက်မ�လုပ်ငနး်များအတွက် ကုန�်ကမ်းပစ�ည်းများတငသ်ွငး်မ�ေလျာ့နည်းလာြခငး်�ငှ့ ် ၀နေ်ဆာငမ်�များ(အထးူသြဖင့ ် ခရီးသွားလုပ်ငနး်)အတွက် ၀ယ်လိုအားကျဆငး်ြခငး်များသည် ြမနမ်ာ�ိငုင်၏ံ စီးပွားေရးကို အ�ကီးအကျယ် ထခိိုက်ခဲ့သည်။ မတ်လ ၂၃ ရက်ေနတ့ွင ် ြမနမ်ာ�ိငုင်တံွင ် COVID-19 ပထမဆံုးကူးစက်မ�ကို အတည်ြပုခဲ့�ပီး ဧ�ပီလအေစာပုိငး်တွင ် �ိငုင်�ံငှ့ ် �မို�ေတာ်အာဏာပုိငမ်ျားသည် ဗိုငး်ရပ်စ် ပျံ� �ှံမ့�ကိုထိနး်ချုပ်ရန ် တငး်ကျပ်ေသာ စည်းမျဥ်းများ ချမှတ်ခဲ့သည်။ ေမလ ၁၇ ရက်ေနအ့ထ ိြမနမ်ာ�ိငုင်တံွင ်အတည်ြပုကူးစက်မ� ၁၈၂ ခု �ှိခဲ့�ပီး ၆ ဦးေသဆံုးခဲ့သည်။ ြမနမ်ာ�ိငုင်သံည် ဗိုငး်ရပ်စ်ပျံ� �ှံမ့�ထိနး်ချုပ်ရန�်ငှ့ ် စီးပွားေရးြပနလ်ည်နလနထ်ေူရးအစီအစဥ်များြဖင့ ် COVID-19 အကျပ်အတည်းကို ေြဖ�ှငး်ရန ် သသိာေသာ �ကိုးပမ်းေဆာငရွ်က်မ�များကို ြပုလုပ်ေနပါသည်။ ဧ�ပီလ ၂၇ ရက်ေနတ့ွင ် ြမနမ်ာအစုိးရသည် COVID-19 - စီးပွားေရးထခိိုက်မ� သက်သာေရး စီမံချက် (CERP) ပထမဆံုးြပည်သူဆိုငရ်ာထတု်ြပနခ်ျက်ကို ထတု်ြပနခ်ဲ့သည်။ ထိစီုမံချက်ထတဲွင ် အစုိးရသည် �ိငုင်လံံုးဆိုငရ်ာ စီးပွားေရးဝနး်ကျင�်ငှ့ ် ပုဂ�လိကက�ြပနလ်ည်ထေူထာငေ်ရးေပါ်အာ�ံု စုိက်သည်သာမက အလုပ်�ကမ်းသမားများ၊ အလုပ်သမားများ�ငှ့ ် အမ်ိေထာငစု်များအေပါ် COVID-19 ၏ စီးပွားေရးသက် ေရာက်မ�ကို ေလျာက့ျေစရနပ်ါ စီမံချက်တစ်ရပ် စီစဥ်ထားပါသည်။ လက်�ှိြဖစ်ေပါ်ေနေသာ COVID-19 ကပ်ေရာဂါကဲသ့ိုေ့သာ စီးပွားေရးအကျပ်အတည်းများသည် ေရတို�ငှ့ ် ေရ�ှည်တွင ် ကျားမေရးရာ မညီမ�မ�ကို ပုိမုိဆိုးရွားေစ�ိငုပ်ါသည်။ ထိကုဲသ့ိုေ့သာ အကျပ်အတည်းများကို ေလျာခ့ျရနေ်ဆာငရွ်က်ရာတွင ် ကျားမေရးရာ�ငှ့ ် ပါ၀ငမ်�ကို လျစ်လျူ��ြခငး်သည် ဆငး်ရဲ�မ်ွးပါးမ�၊ ထခိိုက်မ��ငှ့ ် ကျားမ မညီမ�မ�ကို ပုိမုိဆိုးရွားေစ�ိငုပ်ါသည်။ COVID-19 ၏ သက်ေရာက်မ�ကို ေလျာခ့ျရန ် မူဝါဒစီမံချက်များေရးဆွရဲာတွင ် ကျားမေရးရာ��ေထာင့ ် (gender lens) ကို အသံုးချြခငး်သည် ကျားမေရးရာမညီမ�မ�ပုိမုိဆိုးရွားြခငး်�ငှ့ ် မရည်ရွယ်ဘထဲခိိုက်နစ်နာေစြခငး်များကို မြဖစ်ေစဘဲ ထိစီုမံချက်များကို ပုိမုိသင့ေ်တာ်ထေိရာက်ပါေစလိမ့်မည်။ ထိုအ့ြပင ်ထိကုဲသ့ိုေ့သာ နည်းလမ်းသည် ကျားမေရးရာတနး်တူညီမ�ကို ဦးတည်သည့် လူမ�ေရးစံ��နး် သတ်မှတ်ချက်များကို ေြပာငး်လဲရနအ်တွက် အ�ှိနြ်မ�င့တ်ငရ်ာတွင ်ကူညီ�ိငုပ်ါသည်။ ဤမှတ်စုထတဲွင ် ြမနမ်ာ�ိငုင်�ံှိ အလုပ်�ငှ့ ် အမ်ိပတ်၀နး်ကျင�်ှိ ကျားမေရးရာ မညီမ�မ�အေပါ် COVID-19 ၏ သက်ေရာက်မ��ငှ့ ် COVID-19 - စီးပွားေရးထခိိုက်မ� သက်သာေရး စီမံချက် (CERP) ၏ တိကျေသာ စီမံချက်များသည် ကျားမေရးရာ ညီမ�မ�ကို ပုိမုိအားေကာငး်ေစရန�်ငှ့ ် ကျားမေရးရာကွာဟချက်များတိုးပွားလာြခငး်ကို ေ�ှာင�်ှားရာတွင ် မည်သို ့ လုပ်ေဆာငပုံ်ကိုပါ �ှငး်လငး်တငြ်ပထားပါသည်။ 3 အလပ်ုအကိငု ် လုပ်ခ သိုမ့ဟုတ ် လခစားအလုပ်အကိုင,် ကိုယ်ပုိငအ်လုပ်�ငှ်စီ့းပွားေရးလုပ်ငနး်များမှတဆင့ ် အလုပ်အကိုငသ်ည် - အမျိုးသမီးစွမ်းေဆာငရ်ည်အတွက် အေရးပါေသာ ပ့ံပုိးမ� တစ်ခုြဖစ်သည်။ အမျိုးသမီးများ၏အလုပ်အကိုင ်အခွင့အ်လမ်းများ၊ ၀ငေ်င�ွငှ့ ် ၀ငေ်ငအွေပါ် ထမ်ိးချုပ်�ိငုမ်�တိုသ့ည် ပုိမုိြမင့မ်ားေသာ အမျိုးသမီး ဆံုးြဖတ်ချက်ချ�ိငုမ်� စွမ်းရည်�ငှ့ ် ဆက်စပ်ေန�ပီး အမ်ိေထာငစု် သက်သာေချာငခ်ျိေရးအတွက် ေကာငး်မွနေ်သာ ရလဒမ်ျား ြဖစ်ေပါ်ေစသည်။0 1,2 1 Maertens, M. and Verhofstadt, E. (2016). Horticultural exports, female wage employment and primary school enrolment: Theory and evidence from Senegal. Food Policy 43: 118-131. 2 Majlesi, K. (2016). Labor market opportunities and women’s decision-making power within households. Journal of Development Economics 119: 34-47. ြမနမ်ာအစုိးရ၏ COVID-19 - စီးပွားေရးထခုိိက်မ� သက်သာေရး စီမံချက် (CERP) တွင ်ပနး်တိုင ်၇ ခု၊ ဗျူဟာ ၁၀ခ၊ု လုပ်ငနး်စဥ် ၃၆ ခု�ငှ့ ်လုပ်ေဆာငခ်ျက် ၇၈ ခ ုပါ၀ငပ်ါသည်။ ပနး်တိုငမ်ျားမှာ- • ၁) ေငေွ�ကးဆိုငရ်ာ ကုစားမ�များ ေဆာငရွ်က်ြခငး်ြဖင့ ် �ိငုင်လုံံးဆိုငရ်ာ မက်ခ�ိုစီးပွားေရး၀နး်ကျင ် တုိးတက်ေကာငး်မွနေ်စေရး • ၂) ရငး်�ှးီြမ�ုပ်�ှမံ�၊ ကုနသွ်ယ်မ��ငှ့ ် ဘဏလု်ပ်ငနး်က�များ ပုိမုိလွယ်ကူေချာေမွ�ေစြခငး်ြဖင့ ် ပုဂ�လိကက�ေပါ် သက်ေရာက်မ�များ ေလျာန့ည်းေစြခငး် • ၃) အလုပ်သမားများအေပါ် သက်ေရာက်မ�များေလျာန့ည်းေစရန ် • ၄) အမ်ိေထာငစု်များအေပါ် သက်ေရာက်မ�ေလျာန့ည်းေစရန ် • ၅) တီထွငဆ်နး်သစ်သည့် ထုတ်ကုနမ်ျား ထုတ်လုပ်�ိငုရ်န ်အားေပးြမ�င့တ်ငရ်န ် • ၆) ကျနး်မာေရး ေစာင့ေ်�ာှက်မ�စနစ်များ အားေကာငး်ခိုငမ်ာလာေစရန ် • ၇) COVID-19 တုန ့ြ်ပနမ်� ရနပုံ်ေငရွ�ှိမ� တိုးြမ�င့ရ်န ် သက်သာေရးစီမံချက်ကို ကျားမေရးရာ သတိထားမိမ��ငှ့ ် တနး်တူညီမ�မ���ေထာင့မှ် စမ်းစစ်�ကည့်ေသာအခါ CERP ေအာက်�ှိ ေအာက်ပါ လုပ်ငနး်စဥ်များမှာ ထင�်ှားပါသည်။ ၎ငး်တိုမှ့ာ • ၂.၁.၁. အတိုး��နး်သက်သာသည့် ေချးေင ွထုတ်ေချးြခငး် • ၂.၁.၇. စုိက်ပျိုးြခငး်�ငှ့ ် ၀ငေ်ငေွသချာေစရနအ်တွက် ေတာငသူ်လယ်သမားများ၊ အေသးစား သးီ�ှစုိံက်ပျိုးထုတ်လုပ်�ံုများ၊ မျိုးေစ့ထုတ်ေတာငသူ်များ�ငှ့ ် စုိက်ပျိုးေရး�ငှ့သ်က်ဆိုငေ်သာ စီးပွားေရးလုပ်ငနး်များအား ပ့ံပုိးေပးြခငး် • ၂.၁.၇ (ဃ) ေကျးလက် ေဒသတွငး် ၀ငေ်ငရွ အလုပ်အကိုင ်အစီအစဥ်များ ဖနတ်ီးချမှတ်ေပးရန။် • ၂.၃.၃. အဆငသ်င့ြ်ဖစ်ေသာ သက်ေရာက်မ� ြမင့မ်ားသည် အများပုိင ် ရငး်�ှးီြမ�ပ်�ှမံ�များအေပါ် အစုိးရ အသံုးစရိတ်ကို ဦးစားေပးေဆာငရွ်က်ရန ်�ငှ့ ်အ�ှိနြ်မင့ရ်န ် • ၃.၁.၂ (က) အလုပ်နားလုိက်ရေသာ အလုပ်သမားများ သိုမ့ဟုတ် ြပနလ်ာေသာ ေ���ေြပာငး်လုပ်သားများအတွက ် လုပ်အားများများလုိအပ်ေသာ အလုပ်အကိုငဖ်နတ်ီးေပး�ိငုမ်ည့် အေြခခံအေဆာက်အအံုစီမံကိနး်များကိ ု အေကာငအ်ထည်ေဖာရ်န ် • ၄.၁.၂ ေငေွ�ကး�ငှ့ ်ေငေွ�ကးမဟုတ်ေသာ ပစ�ည်းများ ပ့ံပုိးကူညီြခငး် • ပနး်တိုင ်၆ ကျနး်မာေရးေစာင့ေ်�ှာက်မ�စနစ်များ ပုိမုိအားေကာငး်ခိုငမ်ာလာေစရန ်ေဆာငရွ်က်ြခငး် အစီအစဥ်၏ အေသးစိတ် အချက်အလက်များကို ဤမူဝါဒ မှတ်စု၏ ေနာက်ဆံုးအပုိငး်တွင ် ပုိမုိအေသးစိတ် ေလလ့ာဆနး်စစ်ေဖာ်ြပထားပါသည်။ 4 Covid-19 သက်ေရာက်မ�များေ�ကာင့ ် စီးပွားေရးကျဆငး်မ��ငှ့ ် ထိသုက်ေရာက်မ�များကို ေလျာက့ျေစရနရ်ည်ရွယ်သည့် ေနာက်ဆက်တွဲ မူ၀ါဒစီမံချက်များ (ဥပမာ- အသွားအလာ ကန ့သ်တ်ချက်များ�ငှ့ ် ခပ်ခွာခွာေနထိငုြ်ခငး်) သည် ြမနမ်ာ�ိငုင်�ံှိ အလုပ်အကိုငအ်ခွင့အ်လမ်း ေြပာငး်လဲမ�များစွာ ြဖစ်ေစလိမ့်မည်။ ယငး်ေြပာငး်လဲမ�များအနက် အချို�သည် ေရတိ ု အေြပာငး်အလဲများ ြဖစ်�ိငုေ်သာ်လည်း စီးပွားေရး ြပနလ်ည်နာလနထ်လူာသည်�ငှ့အ်မ� အြခားေြပာငး်လဲမ�များသည် ကာလ�ှည်�ကာစွာ တည်တံခ့ိုင�်မဲ�ိငုသ်ည်။ ြမနမ်ာအမျိုးသားများ�ငှ့ ်အမျိုးသမီးများသည် လုပ်သားအငအ်ားတွင ်မတူညီေသာ ပါ၀ငမ်���နး်၊ က�အမျိုးမျိုးတွင ် လုပ်ကိုငြ်ခငး်၊ လစာ မတူညီြခငး်�ငှ့ ် အလုပ်အကိုင ် စီစဥ်ေပးမ�ကွဲြပားြခငး်တိုေ့�ကာင့ ် အလုပ်အကိုငရ်�ှိမ�တွင ် ကျားမကွာဟချက်များ ေြပာငး်လဲေနြခငး်ကို ေတွ�ရပါလိမ့်မည်။ ၄ငး်သည် အမျိုးသမီးများ၏ စွမ်းေဆာငရ်ည်�ငှ့ ်အိမ်ေထာငစု် သက်သာေချာငခ်ျိေရးအေပါ် �ကီးမားေသာ သက်ေရာက်မ� �ှိ�ိငုသ်ည်။ က�မျိုးစံုတငွ ်အလပ်ုအကိငုလ်ကမ့ဲ်ြဖစြ်ခငး်ေ�ကာင့ ်ကျားမေရးရာ အကျို းသကေ်ရာကမ်� ြမနမ်ာအလုပ်သမားအငအ်ားစစ်တမ်း (LFS) အရ ၂၀၁၇ ခု�စ်ှ အလုပ်သမားအငအ်ားတွင ်အလုပ်လုပ်ကိုင�်ိငုေ်သာ အသက်ရွယ်�ှိ အမျိုးသား ၇၈ ရာခိုင�်�နး် ပါ၀ငခ်ဲ့�ပီး အမျိုးသမီးများမှာ ၄၈ ရာခိုင�်�နး်သာ �ှိခဲ့သည်။ ၀နေ်ဆာငမ်�များ၊ ထတု်လုပ်ေရးများ�ငှ့ ် ေဆာငလ်ုပ်ေရးက�များကဲသ့ိုေ့သာ �ကီးမားသည့် က�များသည် အကျပ်အတည်း၏ ထခိိုက်မ�ကို ပထမဆံုး �ကံုေတွ�ရ�ပီး ေနာက်ဆက်တွဲမှာ စုိက်ပျိုးေရးလုပ်ငနး်ြဖစ်ပါသည်။2 3 အမျိုးသားများသည် အမျိုးသမီးများ �ငှ့ ် ယှဥ်လ�င ် ၀နေ်ဆာငမ်�များ�ငှ့ ် ထတု်လုပ်မ�များတွင ် အလုပ်လုပ်ရန ် အလားအလာ နည်းပါးပါသည် (အလုပ်လုပ်ေသာ အမျိုးသားများ၏ ၂၉ �ငှ့ ် ၉ ရာခိုင�်�နး် အမျိုးသမီးများ၏ ၃၉ �ငှ့ ် ၁၄ ရာခိုင�်�နး် အသးီသးီြဖစ်သည်)။ သိုေ့သာ် ေဆာက်လုပ်ေရး�ငှ့ ် ပုိေ့ဆာငေ်ရးတွင ် ပုိမုိလုပ်ကိုငသ်ည်ကို ေတွ�ရပါသည် (အမျိုးသမီးများ (၁ ရာခိုင�်�နး်ေအာက်) �ငှ့ယ်ှဥ်လျင ် အမျိုးသားများ၏ ၈ ရာခိုင�်�နး်)။ ြခံုေြပာရလ�င ်အလုပ်လုပ်ကိုငေ်နသာ အမျိုးသားများ�ငှ့ ်အမျိုးသမီးများ၏ အလားတူ အချိုးအစားသည် Diao et al. (2020) ၏ Social Accountancy Matrix စိစစ်ေလလ့ာချက်တွင ် သတ်မှတ်ထားေသာ “ထခိိုက်လွယ်ေသာ က�များ” တွင ် အလုပ်ရ�ှိ�ကသည်။ အထည်ချုပ်လုပ်ငနး်သည် အမျိုးသမီး အများစုကို အလုပ်အကိုငေ်ပးေနေသာ ထတု်လုပ်မ�က�ြဖစ်သည်။ ဥပမာ, ြမနမ်ာ�ိငုင်၏ံ အ�ကီးဆံုး�မို�နယ်�ငှ့ ်စက်မ�ဇုံြဖစ်ေသာ လ�ိငသ်ာယာတွင ်အထည်ချုပ်စက်�ံုလုပ်သားများ၏ ၉၄ ရာခိုင�်�နး်သည် အမျိုးသမီးများြဖစ်သည်။ 3 4 အ၀တ်အထည်လုပ်ငနး်�ှိ အလုပ်သမား ၇ သနိး်အနက် တစ်၀က်သည် COVID-19�ငှ့ ်ဆက်စပ်ေသာ စက်�ံုရပ်တန ့မ်�များေ�ကာင့ ် လခမရဘ ဲ ဆိုငး်ငံထ့ားြခငး် သိုမ့ဟုတ် အ�မဲတမ်းအလုပ်အကိုင ် ဆံုး�� ံးြခငး် �ှိ�ိငုသ်ည်ဟု ခန ့မှ်နး်ရပါသည်။4 5 ထိုအ့ြပင ်စက်�ံုများတွင ်အလုပ်လုပ်ကိုငေ်နေသာ အမျိုးသမီးများ၏ ေနထိငုေ်ရး (အိမ်ယာ)သည် သူတို၏့ အလုပ်အကိုငေ်ပါ်မူတည်�ပီး စက်�ံုများ ပိတ်သမ်ိးေသာေ�ကာင့ ် အမျိုးသမီးအများစုသည် �ငှခ်ျခံေနရပါသည်။ ဥေရာပသမဂ� (EU) က စတငခ်ဲ့သည့် အထည်ချုပ်လုပ်သားများကို ကူညီသည့် စီမံချက်များသည် ထခိိုက်အမျိုးသမီးများကို ပစ်မှတ်ထားရာတွင ် ကုနက်ျစရိတ်အသက်သာဆံုးြဖစ်သည်။ ြမနမ်ာ�ိငုင်တံွင ် စုိက်ပျိုးေရးက�သည် အလုပ်သမား အများစုကို အလုပ်ေပးလျက်�ှိ�ပီး စားနပ်ရိက�ာ�ငှ့ ် အာဟာရ ဖူလံုမ�အတွက် အေရး�ကီးသည်။ လယ်ယာ�ငှ့ ်လယ်ယာမဟုတ်ေသာ က��ကား�ှိ ခိုငမ်ာေသာ ဆက်�ယွ်မ�သည် ေလျာတ့ွက်၍ 3 Diao, X., Aung, N., Lwin, W.Y., Zone, P.P., Nyunt, K.M., and Thurlow, J. (2020). Assessing the Impacts of COVID-19 on Myanmar’s Economy. Myanmar Strategy Support Program Policy Note 04. 4 https://www.unescap.org/sites/default/files/DA9-04--Myanmar-country-study--Aye-Lei-Tun.pdf 5 https://eeas.europa.eu/delegations/myanmar-burma/77355/covid-19-rapid-response-eu-creates-%E2%82%AC5-million-emergency- fund-myanmar-garment-workers_en https://www.unescap.org/sites/default/files/DA9-04--Myanmar-country-study--Aye-Lei-Tun.pdf https://eeas.europa.eu/delegations/myanmar-burma/77355/covid-19-rapid-response-eu-creates-%E2%82%AC5-million-emergency-fund-myanmar-garment-workers_en https://eeas.europa.eu/delegations/myanmar-burma/77355/covid-19-rapid-response-eu-creates-%E2%82%AC5-million-emergency-fund-myanmar-garment-workers_en 5 မရပါ။ လယ်ယာမဟုတ်ေသာ က�အေပါ် ဆိုးကျိုးသက်ေရာက်မ�သည် စုိက်ပျိုးေရးက�ေပါ်တွငလ်ည်း အဓိကသက်ေရာက်မ�များ ြဖစ်ေစလိမ့်မည်။ ြပည့်စုံ�ပီး �ကိုတငလ်ုပ်ေဆာငေ်သာ (comprehensive and proactive) အစီအစဥ်သည် အစားအစာေထာက်ပ့ံေရးကွငး်ဆက်တစ်ေလျာက်�ှိ ထတု်လုပ်သူများ�ငှ့ ် လုပ်ငနး်�ှငမ်ျားအား မက်လံုးေပးရန�်ငှ့ ် ကာကွယ်ရန ် အေရး�ကီးပါသည်။ အလုပ်လုပ်ေသာ အမျိုးသားထက်၀က်ေကျာ် (၅၂ ရာခိုင�်�နး်)သည် စုိက်ပျိုးေရးတွင ်အလုပ်လုပ်�က�ပီး စုိက်ပျိုးေရးလုပ်ငနး်သည် အမျိုးသားများလ�မ်းမုိးေသာ က�ဟ ုသတ်မှတ်�ကသည်။ အလုပ်လုပ်ကိုငေ်သာ အမျိုးသမီးများ၏ ၄၅ ရာခိုင�်�နး်သည်လည်း စုိက်ပျိုးေရးလုပ်ငနး်တွင ်လုပ်ကိုင�်ကသည်။ ထိုေ့�ကာင့ ် ေတာငသ်ူလယ်သမားများ၊ စုိက်ပျိုးထတု်လုပ်သူများ�ငှ့ ် အြခားစုိက်ပျိုးေရးဆိုငရ်ာ စီးပွားေရးလုပ်ငနး်များကို ေထာက်ပ့ံသည့် စီးပွားေရးထခိိုက်မ� သက်သာေရး စီမံချက် (CERP) ပနး်တိုင ် ၂.၁.၇ ေအာက်�ှိ ေအာငြ်မငသ်ည့် လုပ်ေဆာငခ်ျက်သည် အမျိုးသား�ငှ့ ်အမျိုးသမီး အလုပ်သမားများ၊ ေတာငသ်ူများ�ငှ့ ်စုိက်ပျိုးေရး လုပ်ငနး်�ှငမ်ျားကို ပစ်မှတ်ထားသင့ပ်ါသည်။ CERP စီမံချက်ေအာက်�ှိ အတိုး��နး်သက်သာသည့် ေချးေငထွတု်ေချးရာတွင ် စီမံေဆာငရွ်က်ချက်များသည် ေချးေငမွျားရယူရာတွင ် အမျိုးသမီးများအား ခွဲြခားဆကဆ်ြံခငး် မ�ှိေစရန ် ေဆာငရွ်က်သင့ပ်ါသည် (ပနး်တိုင ် ၂.၁.၁.ဃ)။ COVID-19 �ငှ့ ် COVID-19 ၏ စီးပွားေရး သက်ေရာက်မ�ကို ေလျာက့ျေစရနအ်တွက် �မို� ြပ�ငှ့ ် ေကျးလက်�ှိ အမ်ိေထာငစု်များ�ငှ့ ် တစ်ဦးချငး်သည် အစုိးရ အစီအစဥ်များမှ မည်သို ့ အကျိုးခံစားရမည်�ငှ့ ် ပတ်သက်သည့် ဆက်သွယ်ေရး လ�ပ်�ှားမ�များတွင ် ကျားမေရးရာ အေလးထား�ပီး (gender-sensitive) သတိထားမိေအာငလ်ပ်ုသည့် ပုံစံမျိုးြဖစ်သည့် အမျိုးသား အမျိုးသမီး သ�ုပ်ေဆာငမ်ျား၊ အသမံျား�ငှ့ ် �ုပ်ပုံများပါ၀ငြ်ခငး်စသည့် �ိုး�ှငး်သည့် စီမံချက်များသည် အမျိုးသားေရာ အမျိုးသမီးများကိုပါရည်��နး်�ပီး ပါ၀င�်ိငုစွ်မ်း�ှိေ�ကာငး် ေသချာေစရန ်အေထာက်အကူ ြပုပါလိမ့်မည်။ ေ���ေြပာငး်သာွးလာြခငး် အသငွေ်ြပာငး်ြခငး်(ေလျာ့ကျ)မ�ေ�ကာင့ ်ကျားမေရးရာ အကျိုးသကေ်ရာကမ်� ြပည်တွငး်�ငှ့ ် ြပည်ပ ေ���ေြပာငး်ြခငး်သည် အလုပ်အကိုငေ်ပး�ံုသာမက အိမ်သိုေ့ငြွပနလ်ည်ေပးပုိ ့ြခငး်အားြဖင့ ် ြမနမ်ာ�ိငုင်�ံှိ အမ်ိေထာငစု်အများအြပားကို ေထာက်ပ့ံေနသည်။ ကမ�ာလံုးဆိုငရ်ာ ကပ်ကာလ (အကျပ်အတည်း)သည် ြပည်တွငး်�ငှ့ ် ြပည်ပ ေ���ေြပာငး်လုပ်သားများ�ကားတွင ် အဓိကအလုပ်အကိုင ် ဆံုး�� ံးမ�များကို ြဖစ်ေစ�ပီး အြခားသူများသည် ကပ်ကာလအတွငး် မိမိေနရပ်သို ့ ြပနရ်န ် မိမိဆ��အေလျာက်အလုပ်ထကွ်ခဲ့�ကသည်။ COVID-19 ကပ်ကာလမတိုငခ်ငက် အ�ကမ်းအားြဖင့ ် ြမနမ်ာ�ိငုင်လံူဦးေရ၏ ၁၀ ရာခိုင�်�နး်သည် (�ိငုင်တံကာ ေ���ေြပာငး်လုပ်သား၏ ၃ ပုံ ၁ပုံ သည် အမျိုးသမီးများြဖစ်သည်) �ိငုင်ရံပ်ြခားတွင ် ေနထိငု�်ကသည်။5 6 �ိငုင်တံကာ ေ���ေြပာငး်ြခငး်အြပင ် ြမနမ်ာ�ိငုင်တံွင ် ြပည်တွငး် ေ���ေြပာငး်မ�များလည်း များစွာ �ှိသည်။ ၂၀၁၅ ခု�စ်ှတွင ် ြမနမ်ာ�ိငုင်�ံှိ အိမ်ေထာငစု် ၄ ပုံ ၁ပုံ နးီပါးသည် �ိငုင်ရံပ်ြခားမှေသာ်လည်းေကာငး် ြပည်တွငး်မှေသာ်လည်းေကာငး် လ�ဲေြပာငး်ေပးပုိေ့ငမွျား ရ�ှိခဲ့သည်။ ထိအုမ်ိေထာငစု်များတွင ် လ�ဲေြပာငး်ေပးပုိေ့ငသွည် ပျမ်းမ�အားြဖင့ ်အမ်ိေထာငစု်၀ငေ်င၏ွ ၄၄ ရာခိုင�်�နး် �ှိသည်။ 6 7 လ�ဲေြပာငး်ေပးပုိေ့င ွ�ုတ်တရက် မ�ှိြခငး်(ရပ်တန ့သ်ွားြခငး်)သည် ထိအုမ်ိေထာငစု်အများစုကို ဆငး်ရဲြခငး်ြဖစ်ေပါ်ေစလိမ့်မည်။ ထိုေ့�ကာင့ ် ေနရပ်ြပန ် ေ���ေြပာငး်လုပ်သားများ အလုပ်အကိုငရ်�ှိေရးကို ရည်ရွယ်ေသာ လုပ်သားများများလိုသည့် လူထအုေြခြပုအေြခခံအေဆာက်အဦး စီမံကိနး်များ ေဆာငရွ်က်ြခငး် (စီမံချက် ပနး်တိုင ် ၃.၁.၂) သည် သင့ေ်တာ်ပါသည်။ ထိုအ့ြပင ် စီမံကိနး်များသည် အလုပ်အကိုငအ်ခွင့အ်လမ်းများက အမျိုးသမီးလုပ်သားများအတွက် သင့ေ်တာ်၊ ေဘးကငး်�ပီး ရ�ှိ�ိငုရ်န ်ေသချာေစရပါမည်။ 6 Ndegwa, D. 2016. Migrants from Myanmar and risks faced abroad. Geneva: International Organization of Migration (IOM). 7 Authors’ own calculation based on the Myanmar Poverty and Living Conditions Survey (MPLCS 2015). 6 အမ်ိအ ေဝးတွင ် ပိတ်မိေနေသာ ေ���ေြပာငး်လုပ်သားများ�ှိသည့် အမ်ိေထာငစု်များသည် ေနရပ်ြပန ် ေ���ေြပာငး်လုပ်သားများ၏ အလုပ်အကိုငရ်�ှိေရး ရည်ရွယ်သည့် လုပ်ေဆာငခ်ျက်များ (CERP ပနး်တိုင ် ၃.၁.၂)မှ အကျိုးေကျးဇူးများ ရလိမ့်မည် မဟုတ်ပါ။ ေငေွ�ကးေထာက်ပ့ံေပးြခငး် (CERP ပနး်တိုင ်၄.၁.၂) �ငှ့ ်တင�်ှိေနေသာ ေ�ကး�မီများ ေလျာန့ည်းသက်သာေစရန ် (CERP ပနး်တိုင ် ၄.၁.၃) ရည်ရွယ်ေသာ အြခားအမ်ိေထာငစု်များကဲသ့ိုပ့င ် ထိအုမ်ိေထာငစု်များကိုလည်း ထခိိုက်လွယ်သည့် အိမ်ေထာငစု်များအေနြဖင့ ် စဥ်းစားေပးသင့သ်ည်။ ေငသွားေထာက်ပ့ံြခငး်ကိ ု ြဖစ်�ိငုသ်မ� အမျိုးသမီးလက်ခံသူများ လက်ခံရ�ှိ�ိငုရ်န ်အ�ကံြပုလိုပါသည်။ မှတပုံ်မတငထ်ားေသာ အလပ်ုအကိငုမ်ျား (informal work) တငွ ်ကျားမေရးရာ ကွြဲပားြခားနားမ� ြမနမ်ာ�ိငုင်�ံှိလုပ်သားအငအ်ား၏ အများစုသည် မှတ်ပုံမတငထ်ားေသာ အလုပ်သမားများ ြဖစ်�က�ပီး၊ တရားမ၀င ် အလုပ်အကိုငရ်�ှိြခငး် သိုမ့ဟုတ ် မှတ်ပုံမတငထ်ားေသာ မုိက်ခ�ို�ငှ်အ့ေသးစားစီးပွားေရးလုပ်ငနး်များတွင ် လပ်ုကိုငြ်ခငး်များ ြဖစ်�ကသည်။ အလုပ်လုပ်ေသာ အမျိုးသမီးများသည် မှတ်ပုံမတငထ်ားေသာ အလုပ်အကိုငမ်ျားတွင ် အမျိုးသားများထက် ပုိများ�ကသည်။ အလုပ်လုပ်ေသာအမျိုးသား ၅ ပုံ ၁ ပုံသည် တရားဝင ် အလုပ်ခန်ထ့ားြခငး်ခံရေသာ် လည်း၊ အလုပ်လုပ်ေသာအမျိုးသမီးဆယ်ေယာက်တွင ် ၁ ဦးေလာက်သာ အလပ်ုခန်ထ့ားြခငး် ခံရသည်။7 8 ဤအချက်သည် အမျိုးသမီးများအား စီးပွားေရး မေရရာမ�ကာလများ ၌ အလုပ်ြပုတ်�ိငုသ်ည် ့အ��ရာယ်ပုိမုိများြပားေစသည်။ ြမနမ်ာ�ိငုင်သံည် အလုပ်သမားများ�ငှ်အ့လုပ်သမားများအား အလုပ်လက်မ့ဲ အကျိုးခံစားခွင်မ့ျား တိုးြမ�င်ေ့ပးြခငး် �ငှ် ့ ကိုယ်ဝနေ်ဆာင ် အမျိုးသမီးများအတွက် အကျိုးခံစားခွင့မ်ျား ထပ်မံေပးအပ်ြခငး် များ �ှိသည်။ (CERP ပနး်တိုင ် ၃.၁.၁) ။ သိုေ့သာ် တရားဝင ် အလုပ်ခန်ထ့ားြခငး်ခံရေသာ လုပ်သား အငအ်ား နည်းပါး ေသာ ေ�ကာင် ့ အမျိုးသားအဆင် ့ (�ိငုင်ေံတာ် အဆင်)့ တွင ် ယငး်အစီအမံများမှ အနည်းငယ်ေသာ အလုပ်သမားများသာ အကျိုးခံစားရလိမ့်မည်။ ဥေရာပသမဂ�ကဲသ့ိုေ့သာ အြခားအလ��ှငမ်ျားသည် အထည်ချုပ်စက်�ံုများမှ အလုပ်ြပုတ် ေသာ အလုပ်သမားများ (အထးူသြဖင် ့ အမျိုးသမီးများ) ကိ ု ေလျာ်ေ�ကး ေပး ရန ်ေထာက်ပ့ံြခငး်များ စတငလ်ုပ်ကိုင ်ေန �ကသည်။8 9 အငယ်စား�ငှ် ့ အလတ်စားစီးပွားေရးလုပ်ငနး်များ မှ အလုပ်ြပုတ်ခဲ့ေသာ လုပ်သားများ ထ ံ ေထာက်ပ့ံမ�များ ေရာက်�ှိရန ် �ကိုးပမ်းမ� များ �ှိေသာ်လည်း ေထာက်ပ့ံမ�များသည် အဓိကအားြဖင် ့အ�ကီးစားစီးပွားေရးလုပ်ငနး် များ၏ အလုပ်သမားများသို ့ ေရာက်�ှိဖို ့ များပါသည်။ ဝနထ်မ်းတစ် ဦး မှ ကိုးဦး�ကား�ှိသည် ့ အေသးစားစီးပွားေရးလုပ်ငနး်များသည် ြမနမ်ာ�ိငုင်�ံှိကုနထ်တု်လုပ်မ�လုပ်ငနး် လူဦး ေရ၏ ၆၈ ရာခိုင�်�နး်�ှိသည်။9 10 မုိက်ခ�ို�ငှ် ့ တရား၀ငမ်ဟုတ်ေသာ စီးပွားေရးလုပ်ငနး်များ သည် က�မ်းကျငမ်�နည်းေသာ ဝနထ်မ်းများ ကိုငာှးရမ်းေလ�့ှိ�ပီး၊ အြခားစီးပွားေရးလုပ်ငနး်များထက်များေသာအားြဖင် ့ သူတိုက့ို မ�ကာခဏ အစားထိးု�ကသည်။ မှတ်ပုံမတငထ်ားေသာေ�ကာင့ ် ဤစီးပွားေရးလုပ်ငနး်များ�ငှ် ့ ယငး်တို၏့ အလုပ်သမားများသည် COVID 19 ၏ သက်ေရာက်မ�များကို ေလျာခ့ျရန�်ငှ် ့ ေချးေငကွိုရယူရာ တွင ် ပုိမုိစိနေ်ခါ်မ�များ ကို ရငဆ်ိုငရ်နအ်တွက် အစပျိုးလုပ်ေဆာငမ်�များကို အသံုးြပု�ိငုမ်� ေလျာန့ည်းပါလိမ့်မည်။ ထိကုဲ့သိုေ့သာ အေြခအေနမျိုးတွင ် ြမနမ်ာအမျိုးသားများကို အမ်ိေထာငဦ်းစီးများအေနြဖင့ ် အစုိးရ�ငှ် ့ ဘ�ေရး အဖွဲ�အစည်းများ အား ဆက်ဆရံာ တွင ် သင်ေ့လျာ်ေသာပုဂ�ိုလ်များ အြဖစ် ေယဘုယျအားြဖင်�့� ြမင�်ကသည်။ 8 Ministry of Labour, Immigration and Population, Department of Labour. 2017. Annual Labour Force Survey – 2017. Quarterly Report (1st Quarter, January-March 2017). Nay Pyi Taw: Ministry of Labour, Immigration and Population. 9 https://eeas.europa.eu/delegations/myanmar-burma/77355/COVID-19-rapid-response-eu-creates-%E2%82%AC5-million-emergency- fund-myanmar-garment-workers_en 10 Central Statistical Organization, Ministry of Planning and Finance and UNU-WIDER, 2018. Myanmar Micro, Small, and Medium Enterprise Survey 2017. Descriptive Report. Nay Pyi Taw: Central Statistical Organization. https://eeas.europa.eu/delegations/myanmar-burma/77355/covid-19-rapid-response-eu-creates-%E2%82%AC5-million-emergency-fund-myanmar-garment-workers_en https://eeas.europa.eu/delegations/myanmar-burma/77355/covid-19-rapid-response-eu-creates-%E2%82%AC5-million-emergency-fund-myanmar-garment-workers_en 7 သိုရ့ာတွင ် အေသးစား၊ အလတ်စား�ငှ် ့ အလတ်စားစီးပွားေရးလုပ်ငနး်များ အတွက် အတိုး��နး်သက်သာသည့် ေချးေငမွျားနင် ့ ပတ်သက်သည် ့ သတငး်အချက်အလက်လ�ပ်�ှားမ�များ (CERP ပနး်တိုင ် ၂.၁.၁) သည် အမျိုးသမီးစွန်ဦ့း တီထွငသ်ူများအား ေလ�ာက်ထားရန ်အားေပးေထာက်ခံ တိုက်တွနး်ရန ်အေရး�ကီးသည်။ COVID-19 ထိနး်ချုပ်မ�စည်းမျဉ်းစည်းကမ်း များကိုလိုက်နာရန�်ငှ့ပ်တ်သက်�ပီး တငး်မာမ�များေပါ်ေပါက်လာပါက တရားမဝငက်ုနသ်ည်များ�ငှ် ့ လုပ်ငနး်�ှငမ်ျားသည် အထးူသြဖင် ့ အားနည်းချက်များ �ှိ�ိငုသ်ည်။ ထိသုိုေ့သာ စီးပွားေရး လုပ်ငနး်များ �ငှ် ့သူတိုအ့လုပ်လုပ်ေသာပတ်ဝနး်ကျင ်သည် ြပည်သူက့ျနး်မာေရး အကျပ်အတည်းကာလ အတွငး် သန်�့ှငး်မ��ငှ် ့ တစ်ကိုယ်ေရ သန ့�်ှငး်မ�ကို ေမ�ာ်လင့ထ်ားသည့်အတိုငး် အလွယ်တကူလိုက်ေလျာလိမ့်မည်မဟုတ်ပါ။ အချို�ေသာ အာဖရိက�ိငုင်မံျား တွင ်ကာလဝမ်းေရာဂါြဖစ်ပွား မ� ေ�ကာင် ့တရားမဝငေ်ဈးကွက်များကို �ှမ်ိနငး်ြခငး်ေ�ကာင် ့ပျံကျေစျးသည် အေြမာက်အများ အတွက် အသက်ေမွးဝမ်းေကျာငး်လပ်ုငနး် များ ဆံုး�� ံးခဲ့ရသည်။ အများစုမှာအမျိုးသမီးများြဖစ်သည်။ 10 11 COVID 19 ေ�ကာင် ့�ိငုင်အံသးီသးီတွင ်စားနပ်ရိက�ာေဈးကွက်များပိတ်ဆို ့ြခငး် သည် စားနပ်ရိက�ာြပတ်လပ်မ��ငှ် ့အသက်ေမွး ဝမ်းေကျာငး်ဆံုး�� ံးမ�များ ကို ြဖစ်ေပါ်ေစသည်။ ထိသုိုတ့ရားမ၀င ် စားနပ်ရိက�ာေဈးကွက်များမှ ကုနသ်ည်အများစုြဖစ်�ကေသာ အမျိုးသမီးများ သည် အထးူသြဖင်ထ့ခိိုက်မ��ှိသည်။ ထိုအ့ြပင ် စားနပ်ရိက�ာဝယ်ယူမ�အတွက် ဆငး်ရဲေသာ စားသံုးသူအများစု မီှခိုေနသည်ေ့ဈးကွက်များတွင ် ေရဆိုး�တု်စနစ်၊ ေရ�ငှ်လ့က်ေဆးသည်ပ့စ�ည်း/ေနရာများ တွင ် ရငး်�ှးီြမ�ုပ်�ှမံ�များသည် ယခငက်ထက် ပုိ၍ အေရး�ကီးလာခဲ့သည်။ ထိုေ့�ကာင် ့ CERP ပနး်တိုငမ်ျား ၂.၃.၃ �ငှ် ့ ၃.၁.၂ ကိုအေထာက်အကူြပုရန ် အေကာငအ်ထည်ေဖာ်သည့် အများပုိငရ်ငး်�ှးီြမ�ုပ်�ှမံ�များ�ငှ် ့ လူထအုေြခခံ အေဆာက်အအံု စီမံကိနး်များ အတွက် ဤရငး်�ှးီြမ�ုပ်�ှမံ�များကို ထည့်သွငး်စဉ်းစား ရန ်အလွနအ်ေရး�ကီးသည်။ အမ်ိတငွ ် အမ်ိေထာငစု် အမ်ိမ� ေဝယျာဝစ�များ ြမနမ်ာ�ိငုင်�ံှိအိမ်ေထာငစု်များ�ှိအမျိုးသမီးများသည် ပုံမှနအ်ားြဖင်အ့မျိုးသားများ ထက် အမ်ိမ�ကိစ�များပုိ မုိ လုပ်ကိုင�်က�ပီး၊ ကေလးများ၊ သက်�ကီးရွယ်အိုများ�ငှ်ဖ့ျားနာသူများကို အဓိကေစာင်ေ့�ှာက်သူများ ြဖစ်သည်။ ထိသုို ့ြပုရာတွင ် အမျိုးသမီးများသည် လုပ်သားအငအ်ား ဝငေ်ရာက်ရနအ်ခွင်အ့ေရးများကို မ�ကာခဏ လက်ေလျာ ့ စွန်လ့�တ်�ကရသည်။ အမ်ိအလုပ်၏ပုံစံများကိုေြပာငး်လဲရန ် အေြခအေနအသစ်တစ်ခု လိုအပ်�ိငုသ်ည်။ အမ်ိအလုပ်များကိုေယဘုယျအားြဖင်အ့မျိုးသမီးများကြပုလုပ်ေသာ်လည်း အမ်ိမ�ကိစ�အများစုတွင ် အမျိုးသားများ လုပ်ရန ် တားြမစ်ချက်မ�ှိေချ။ ယာယီသိုမ့ဟုတ်ေရ�ှည်အလုပ်လက်မ့ဲြဖစ်မ�ေ�ကာင် ့ အမျိုးသားအိမ်ေထာငစု် ဝင ် အေရအတွက်ပုိများလာသည်�ငှ့အ်တ ူအမျိုးသားများသည် အိမ်မ�ကိစ�များတွင ် ပုိမုိ�ကီးမားေသာအခနး်က� မှ ပါဝင ် �ိငုြ်ခငး် �ှိမ�ှိကိုေစာင်�့ကည့်ရဦးမည်ြဖစ်သည်။ သိုေ့သာ်လည်း ထိကုဲသ့ိုေ့သာအေကာငး်ြမငစိ်တ်မှနး်ြဖစ်�ိငု ်ေြခ များသည် အစွမ်းကုနအ်ားသွနခ်ွနစုိ်က် ကျားမေရးးရာ သတိထားမိမ� စည်း�ံုးလ�ံ�ေဆာ်ေရးများ�ငှ် ့ အတူ မဟုတ်ခဲ့ လ�င ် ြမငသ်ာထငသ်ာ သက်ေရာက်မ�အနည်းငယ်သာ ရေပလိမ့်မည်။ 11 Resnick, D. 2019. “The Politics of Crackdowns on Africa’s Informal Vendors.” Comparative Politics 52 (1): 21-51; https://www.ifpri.org/blog/COVID-19-lockdowns-threaten-africas-vital-informal-urban-food-trade https://www.ifpri.org/blog/covid-19-lockdowns-threaten-africas-vital-informal-urban-food-trade 8 ေကျာငး်ပိတ်ထားြခငး်ေ�ကာင် ့ COVID 19 ကန်သ့တ်ချက်များေအာက်တွင ် ကေလးေစာင်ေ့�ှာက်မ�ကို အြခား�ိငုင်မံျား၌ အဓိကအေ�ကာငး်အရာ အြဖစ်ေဖာ်ြပထားေသာ်လည်း ယခုအချိနအ်ထြိမနမ်ာ�ိငုင်တံွင ် စိတ်၀ငစ်ားမ� နည်းပါးေနပါေသးသည်။ ေကျာငး်များ�ငှ်ေ့နက့ေလးထိနး် စငတ်ာများ ပိတ်ြခငး် အပါအဝင ် lockdown စီမံချက်များကို ြမနမ်ာ�ိငုင်၏ံ �စ်ှစဥ် သံုးလေကျာငး်ပိတ်ရက်အစတွင ် အေကာငအ်ထည်ေဖာ်ခဲ့သည်။ မည်သိုပ့ငဆ်ိုေစကာမူ အလုပ်လုပ်ေနေသာ မိဘများ၏ ကေလးများအတွက် ပုံမှနအ်ားလပ်ရက်အချိနအ်ြခားနည်းလမ်းများသည် မိမိကိုယ်တိုင ် သိုမ့ဟုတ် အစုိးရမှ ချမှတ်ထားသည် ့ �ကိုတငက်ာကွယ်မ� စီမံချက်များေ�ကာင် ့သင်ေ့လျာ်သည်ေတာ ့ မဟုတ်ေချ။ အြခားနည်းလမ်း ဥပမာများမှာ အဘိုးအဘွားများ သိုမ့ဟုတ် ေဆွမျိုးများ�ငှ် ့အတူေနထိငုေ်သာ ကေလးများ�ငှ် ့အလုပ်ခွငသ်ို ့ မိဘများ�ငှ်အ့တူလိုက်ေသာ ကေလးများ ြဖစ်သည်။ ယခုအခါေကျာငး်များသည် ပုံမှနေ်ကျာငး်ဖွင်ခ့ျိနထ်က် တစ်လေနာက်ကျ�ပီး ဇူလိုငလ်တွင ် ြပနလ်ည်ဖွင်လ့ှစ်ရန ် စီစဉ်ထားသည်။11 12,13ယငး်သည် မိဘများ၏အလုပ်အကိုငမ်ျားကို ထခိိုက်ေစြခငး်�ငှ် ့ မိခငမ်ျားအေပါ် မမ�တေသာ ဝနထ်ုပ်ဝနပုိ်း ြဖစ်ေစလိမ့်မည်။ ထိုအ့ြပင ်မိဘများအလုပ်သွားေနစဉ် ကလးငယ်များစွာသည် ေစာင်ေ့�ှာက်မ�မခံရေတာ့မည် ့အ��ရာယ်များကိ ု ြဖစ်ေစလိမ့်မည်။ ကေလးေစာင်ေ့�ှာက်ရနအ်တွက် အလုပ်ကို လက်လ�တ်လိုက်ရသည့် အမျိုးသမီးများ မ�ှိေစရန�်ငှ် ့ အမ်ိတွငက်ေလးများ ေစာင်ေ့�ှာက်မ�မခံရဘ ဲထားခဲ့ခံြခငး် မ�ှိေစရနအ်တွက် ြမနမ်ာအစုိးရအေနြဖင် ့ ဇွနလ်မှစ၍ ေကျာငး်တွင ် စိတ်ချရေသာ ကာကွယ်ထားေသာ လံုြခံုေသာကေလးေစာင်ေ့�ှာက်မ�နည်းလမ်းများ စီစဉ်ြခငး် စဉ်းစားရန ်အ�ကြံပုပါသည်။ မိသားစုတငွး် ဆံးုြဖတခ်ျကခ်ျြခငး်�ငှ့ ်လပ်ုပုိငခ်ွင့ ် အမ်ိေထာငစု်ဖွဲ�စည်းမ�၊ ေရွ�လျားမ�၊ ဝ ငေ်င၊ွ အလုပ်ချိန�်ငှ် ့ အြခားအချက်များ ေြပာငး်လဲမ�များသည် အမ်ိေထာငစု်များ၏ ဝငေ်ငခွွဲေဝမ�ကို ြပနလ်ည်သံုးသပ်ရန�်ငှ် ့ အိမ်ေထာငစု်အတွငး် ဆံုး ြဖတ်ချက်ချ�ိငုစွ်မ်းကို ေြပာငး်လဲရန ် လိုအပ်�ိငုသ်ည်။ ေလလ့ာမ�များအရ ဝငေ်ငရွ�ှြိခငး်�ငှ် ့ မိသားစု၀ငေ်င ွ အများစုကို �ှာ�ိငုြ်ခငး်သည် အိမ်ေထာငစု်ဝင ် တစ်ဦးချငး်၏ ဆံုးြဖတ်ချက်ချ�ိငုစွ်မ်း ကိုတိုးြမ�င်ေ့စပါသည်။ အြခားေသာ�ိငုင်မံျား�ငှ် ့ ��ငိး်ယှဉ်ပါက ြမနမ်ာ�ိငုင်�ံှိအမျိုးသမီးများသည် အမ်ိေထာငစု်ဝငေ်ငကွို ေယဘုယျအားြဖင့ ်ထနိး်ချုပ်�က�ပီး၊ ဝငေ်ငကွိုမည်သိုမ့ည်ပုံ အသံုးြပုသည်�ငှ် ့ပတ်သက်၍ ဆံုးြဖတ်ချက် အေတာ်များများတွင ် ပါဝင�်ကသည်။ သိုေ့သာ်လည်း အမျိုးသမီးများသည် သူတိုခ့ငပွ်နး်ထက် အေတာ်ေလး ဝငေ်င ွ ေလျာန့ည်းေနေသာအခါ ဆံုးြဖတ်ချက်ချမ�အတွက် အမျိုးသမီးများ၏ အခနး်က� သည် ေလျာန့ည်း ေန�ကသည်။13 14 အမ်ိေထာငစု်၏ ဆံးုြဖတ်ချက်ချရာတွင ် အမျိုးသမီးများ၏ အခနး်က� �ှိေသာ်လည်း အမျိုးသမီးများသည် အမ်ိေထာငဦ်းစီးအြဖစ် သတ်မှတ်ခံရဖွယ်မ�ှိေချ။ ေဒသခံများ�ငှ်ေ့ဒသ��ရအာဏာပုိငမ်ျား �ငှ် ့ ေြပာဆိုဆက်ဆရံာတွင ် အမျိုးသမီးများသည် ယငး်တို၏့ရပ်ရွာ�ှိ ေယာကျာ်းများထက် အသ ံေလျာန့ည်း�ကသည် (ထေိရာက်မ� သပ်ိမ�ှိပါ)။ မေကွး�မို� �ှိ ေ���ေြပာငး်လုပ်သားေပးပုိသ့ည့်အမ်ိေထာငစု်များ၏ ေလလ့ာမ�တစ်ခုအရ အမ်ိတွငး်၌ အရွယ်ေရာက် အမျိုးသားမ�ှိြခငး်က အမျိုးသမီးများ၏ဆံုးြဖတ်ချက်ချြခငး်၊ ကိုယ်ပုိငအ်ုပ်ချုပ်ခွင်�့ငှ် ့ မိမိကိုယ်ကို ယံု�ကည် ေလးစားမ�ကိုတိုးပွားေစသည်။ 14 15COVID 19 အကျပ်အတည်းေ�ကာင် ့ အမ်ိြပနလ်ာ�ကေသာ အမျိုးသားေ���ေြပာငး်အလုပ်သမားများသည် ၄ငး်တို�့ငှ့ ် သက်ဆိုငသ်မ� ဆံုးြဖတ်ချကခ်ျစွမ်းအား�ငှ့ ်အတူ ထံးုတမ်းအတိုငး် အမ်ိေထာငဥ်ီးစီးေနရာကို ြပနလ်ည်ရယူလိမ့်မည်။ ဆန်က့ျငဘ်က်အေနြဖင် ့ 12 https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-reopen-schools-july-COVID-19-challenges.html 13 Myanmar Ministry of Education, 2020. Myanmar COVID-19 National Response and Recovery Plan for the Education Sector. May 2020-October 2021. Nay Pyi Taw: Ministry of Education. 14 Ministry of Health and Sports. 2017. Myanmar Demographic and Health Survey 2015-16. Nay Pyi Taw: Ministry of Health and Sports. 15 Shwe, W.W., Jampaklay, A., Chamratrithirong, A. and S. Thaweesit. 2019. Husband’s international migration. Decision-making autonomy among left-behind wives in rural area of central Myanmar. Journal of Health Research 34(1): 56-67. https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-reopen-schools-july-covid-19-challenges.html 9 ြပနလ်ာသည် ့ အမျိုးသမီးများသည် အိမ်ေထာငစု်ကို ေငေွ�ကးေထာက်ပ့ံမ�မေပး�ိငုပ်ါက ၎ငး်တို၏့ ဆံုးြဖတ်ချက်ချ�ိငုစွ်မ်းကို သသိသိာသာေလျာက့ျသည်ကို ေတွ�ရပါလိမ့်မည်။ မိခင�်ငှ် ့ ကေလး ေငသွား ေထာက်ပ့ံမ� အစီအစဉ် (MCCT)သည် အမျိုးသမီးများအား ေငလွ�ဲေြပာငး်ြခငး်သည် အမျိုးသမီးများ၏ ထနိး်ချုပ်မ�ေအာက်�ှိ အမ်ိေထာငစု်၏ ဝငေ်ငထွကွ်ေင ွ ေဝစု တိုးြမ�င်ေ့ရး အတွက် ေအာငြ်မငေ်သာ ချဉ်းကပ်နည်းြဖစ်ေ�ကာငး်ြပသခဲ့သည်။15 16 MCCT ၏အေတွ�အ�ကံုသည် CERP ရည်မှနး်ချက်ပနး်တိုင ် ၄.၁.၂ ကို ေအာငြ်မငစွ်ာ ရ�ှိ�ိငုရ်န ် အဖိုးမြဖတ်�ိငုပ်ါ။ ထိုေ့�ကာင် ့ အမ်ိေထာငစု်တစ်ခုသို ့ ေငသွားလ�ဲေြပာငး်ေထာက်ပ့ံမ� အကျိုးခံစားခွင်အ့တွက ် အမျိုးသမီးများကို လက်ခံသူအြဖစ်သတ်မှတ်ရန ်အ�ကံြပုသည်။ သိုေ့သာ်ငာှးလည်း အေတွ�အ�ကံုများ အရ ြပဌာနး်ထားေသာ သိုမ့ဟုတ ် လုပ်ငနး်ပုိငး်ဆိုငရ်ာ စိနေ်ခါ်မ�များေ�ကာင် ့ ယငး်လုပ်ေဆာငခ်ျက်သည် ြပသနာများ�ှိသည်ဟ ု ြပသခဲ့သည်။ ယငး်စံ��နး်များကိုစိနေ်ခါ်ရန ် သိုမ့ဟုတ် ေငေွပးေချြခငး်ေဆာငရွ်က်ရာတွင ် အလွနအ်မငး်�ကန ့�်ကာြခငး်များ�ကားတွင ် စတငရ်နအ်တွက် အချိနေ်ကာငး် မဟုတ်ပါ။ သိုေ့သာ် ထိကုိစ�များတွင ် သတ်မှတ်ထားေသာလက်ခံသူ (များ) အတွက ် ပုိမုိေြပာငး်လွယ်ြပငလ်ွယ် ေသာ အစီအစဉ်များကိ ု ထည်သ့ွငး်ရနအ်�ကံြပုသည်။ ေဖာ်ြပပါမှာ�ကားချက်များသည် အကျိုးခံစားခွင်မ့ျားကို အမ်ိေထာငစု်�ှိအမျိုးသမီးကို ရည်��နး်ေသာ်လည်း အမ်ိေထာငစု်တစ်ခုလံုး၏ ပ့ံပုိးမ�အတွက်ရည်ရွယ်�ပီး၊ ပူးတွဲဆံုးြဖတ်ချက်များ�ငှ့အ်တူ အသံုးြပုရန ်အေလးထားသင့သ်ည်။16 17 အမျိုးသမီးများ�ငှ့က်ေလးငယမ်ျားအေပါ် အ�ကမ်းဖကမ်� ကမ�ာတဝှမ်း�ှိ အမျိုးသမီးများ�ငှ့ ် ကေလးသူငယ်များအေပါ် အ�ကမ်းဖက်မ�အေပါ် COVID – 19၏ သက်ေရာက်မ�ကို အကဲြဖတ်ေလလ့ာြခငး်တစ်ခုက သူတို၏့ ေရတိ�ုငှ့ေ်ရ�ှည် ေကာငး်ကျိုးအတွက် ဆိုးဝါးေသာပုံရိပ်ကို ေဖာ်ထတုေ်တွ� �ှိခဲ့သည်။. 18COVID – 19�ငှ် ့ ဆက်စပ်၍ စီးပွားေရးကျဆငး်မ�ေ�ကာင် ့ ြဖစ်ရသည် ့ ဆငး်ရဲဒကု�၊ အသွားအလာ တငး်ကျပ်ထားမ�၊ ခွဲြခားေစာင့�်ကည့်မ�( Quarantine ) မ��ငှ်အ့တ ူ စားနပ်ရိက�ာမလံုေလာက်မ� များ�ငှ် ့ ဝငေ်ငေွလျာက့ျြခငး်စသည်တိုေ့�ကာင် ့ ေနအိမ်အတွငး် စိတ်ပငပ်နး်မ�များကို တိုးပွားေစသည်။ COVID-19 မတိုငမီ်ကပင ် ြမနမ်ာ�ိငုင်သံည် အိမ်တွငး်အ�ကမ်းဖက်မ���နး်ြမင့မ်ားခဲ့သည့်�ိငုင်ြံဖစ်သည်။ ၂၀၁၅ / ၁၆ ြမနမ်ာ ့ လူဦးေရ �ငှ့ ် ကျနး်မာေရးစစ်တမ်းအရ ၁၅ �စ်ှမှ ၄၉ �စ်ှ�ကားအမျိုးသမီးများ၏ ၉ရာခိုင�်�နး်သည် လွနခ်ဲ့သည်၁၂လအတွငး် �ုပ်ပုိငး်ဆိုငရ်ာ အ�ကမ်းဖက်မ�ကို ခံစားခဲ့ရသည်။ ဇနးီမယားအားအ�ကမ်းဖက်မ� အေတွ�အ�ကံုသည် လငေ်ယာက်ျားများအရက်အလွနအ်က�ံေသာက်သည့် အမ်ိေထာငစု်များ၌ အြဖစ်ပုိများသည်ကို ေတွ�ရေသာ်လည်း ခငပွ်နး်သည်များအရက်မေသာက်သည့် အမ်ိေထာငစု်များ၌လည်း အမ်ိတွငး်အ�ကမ်းဖက်မ�ြဖစ်ပွားေလ�့ှိသည် ေတွ� �ှိရသည် ။ COVID - 19 အကျပ်အတည်း စကတည်းက အိမ်တွငး်အ�ကမ်းဖက်မ�များ တိုးပွားလာေ�ကာငး်ကို ြမနမ်ာ�ိငုင်�ံှ ိ အေရးေပါ်ဖုနး်လိုငး်များ (hotlines) မှ သ�ိှိရ�ပီး ြဖစ်သည်။18 19 16 Maffioli, E.M., Field, E., Zaw, T.N., Esu, F. and A. Fertig. 2019. LEGACY Program Randomized Controlled Trial Endline Report. Innovations for Poverty Action and Save the Children. 17 On gender-sensitive social protection, see Hidrobo, M., N. Kumar, T. Palermo, A. Peterman, and S. Roy. 2020. Gender-sensitive social protection. A critical component of the COVID 19 response in low- and middle-income countries. IFPRI Issue Brief. Washington, DC: International Food Policy Research Institute. https://doi.org/10.2499/9780896293793 18 Peterman, A., Potts, A., O’Donnell, M., Thompson, K., Shah, N., Oertelt-Prigione, S., and N. van Gelder (2020). Pandemics and Violence Against Women and Children. CDG Working Paper 528. Washington, DC: Center for Global Development. 19 Myanmar Times (April 1) ‘Domestic violence rises in Myanmar during community lockdown’ https://www.mmtimes.com/news/domestic-violence-rises-myanmar-during-community-lockdown.html; and https://www.mmtimes.com/news/domestic-violence-rises-myanmar-during-community-lockdown.html 10 ဤသသိာသည့် ကိစ�သည် အမ်ိေထာငစု်များအေပါ် ကပ်ေရာဂါ၏သက်ေရာက်မ�ေလျာက့ျေစရန ် �ှာေဖွ�ကိုးပမ်းြခငး် (ပနး်တိုင ်၄) သိုမ့ဟုတ် ကျနး်မာေရးေစာင့ေ်�ှာက်မ�စနစ်များ အားေကာငး်ခိုငမ်ာလာေစရန ်ေဆာငရွ်က်ြခငး် (ပနး်တိုင ်၆) တို�့ငှ့ ် ကိုက်ညီမ� �ှိေသာ်လည်း သက်သာေရး စီမံချက် (CREP) တွင ် ပါ၀ငြ်ခငး်မ�ှိပါ။ �ိငုင်တံကာ အဖွဲ�အစည်းများ၏ ေထာက်ပ့ံကူညီမ�များ�ငှ့အ်တူ လူမ�၀နထ်မ်းဦးစီးဌာန�ှိ လုပ်သားများအား COVID-19၏ ကျားမေရးရာ ��ေထာင့မ်ျား�ငှ့ ် လူမ�ေရးရာစိတ်ပညာအ�ကံေပးြခငး်များကိုလဲ သင�်ကားထား�ပီး19 20 ကယ်ဆယ်ေရး ေအဂျငစီ်များက ကူညီေရးတယ်လီဖုနး်လိုငး်များ (helplines) စီစဥ်ေန�ကသည်။20 21 အစုိးရအေနြဖင့ ် ဤအေတွ�အ�ကံုများမှတဆင့ ် သငခ်ံစားယူ�ပီး အမ်ိတွငး် �ငှ့ ်ကျား ၊ မအေြခြပု�ငှ့ ်အမ်ိတွငး် အ�ကမ်းဖက်မ�များကို ခံစားခဲ့ရသူများအား ေထာက်ပ့ံေပး�ိငုရ်န ် ထေိရာက်ေသာစနစ်တစ်ခုကို တည်ေထာငရ်နအ်�ကံြပုလိုသည် ။ �ိငုင်တံစ်ဝှမ်း�ှိ အမျိုးသမီးများဆီသို ့ တတ်�ိငုသ်၍ ထေိရာက် ေသာအကူအညီ ေရာက်�ိငုရ်နအ်တွက ် အေရးေပါ်ဖုနး်လိုငး်များ (hotlines) များကို တိုငး်ရငး်သား ဘာသာစကားအမျိုးမျိုးြဖင့ ် ထား�ှိသင့သ်ည်။ လတ်တေလာတွင ် ထိကုဲသ့ိုေ့သာ အေရးေပါ်ဖုနး်လိုငး်များ (hotlines)သည် သွားလာမ�ကန်သ့တ်ထားေသာ ေနရာများတွင ် ချက်ချငး်အကူအညီေပးစွမ်း�ိငုရ်န ် အကန ့အ်သတမ်ျား�ှိ�ိငုသ်ည်။ ။ မည်သိုပ့ငဆ်ိုေစကာမ� ဤကဲသ့ိုေ့သာ အေထာက်အပ့ံများထား�ှိြခငး်သည် အ�ကမ်းဖက်ခံရသူ များ၏ စကားသကံိုနားေထာငေ်ပးရာ ေရာက်သည်အ့ြပင ် အစုိးရဆသီိုလ့ည်း အမျိုးသမီးများ�ငှ်က့ေလးများအေပါ် အ�ကမ်းဖကြ်ခငး်များသည် မည့်သည်အ့တိုငး်အတာ ပမာဏြဖင် ့ ြဖစ်ပွားေနသည်ဆိုသည် ့သတငး်အချက်အလက်များကိုလည်း ေပးစွမ်းရာလည်းေရာက်ေပလိမ့်မည်။ ထိုအ့ြပင ် ကျား၊ မတနး်တူညီမ�မ� �ငှ့ ် ကျား ၊ မေရးရာအေြခြပု အ�ကမ်းဖက်မ�များကို လက်မခ�ံိငုြ်ခငး်�ငှ့ ် ပတ်သက်၍ ရပ်ရွာ�ငှ့လ်ူထုအသပိညာေပးလ�ပ်�ှားမ�များ ြပုလုပ်ရနအ်ခွင်အ့ခါေကာငး်လည်းြဖစ်သည်။ ဇနန်၀ါရီလ ၂၀၂၀ ခု�စ်ှတွင ် ေကာက်ယူခဲ့ေသာ ြမနမ်ာ�ိငုအ်လယ်ပုိငး် အပူပုိငး်ဇုန�်ှိ အမျိုးသမီးများစွမ်းရည်ြမ�င်တ့ငး်ြခငး်ဆိုငရ်ာ�ငှ်စ့ပ်လျငး်သည့်ေလလ့ာချက် စာရငး်အချက်အလက်များအရ ေြဖဆိုသူေယာက်ျား၏ ၈၁ ရာခိုင�်�နး်�ငှ် ့ ေြဖဆိုသူ မိနး်မ၏ ၉၂ ရာခိုင�်�နး် တိုသ့ည် ဇနးီသည်အား �ိုက်�ကှ်မ�ကို အေြခအေနေတာ်ေတာ်များများေအာက်တွင ် လက်ခံ�ိငုဖ်ွယ်�ှိသည်ဟု ထငေ်�ကာငး် ဆိုခဲ့သည်။21 22 အိမ်တွင ် သိုမ့ဟုတ် အမ်ိနးီနားတွင ် ပိတ်မိေနသူများသည် မ�ကာခဏ တီဗီ�ကည့်ြခငး်၊ ေရဒယီိုနားေထာငြ်ခငး် သိုမ့ဟုတ် လူမ�ကွနယ်က်ေပါ် �ှိ သတငး်စကားများကို လိုက်နာေဆာငရွ်က်�ကပုံေပါ်သည်။ ထိုေ့�ကာင့ ် လူသိများ�ပီး ထငေ်ပါ်ေသာ ပုဂ�များမှေပးေသာ သတငး်စကားများသည် လိုအပ်ေသာအာ�ံု စုိက်မ�ကို အစပျိုးေပး�ိငု�်ပီး ကျားမေရးရာ ကိစ�ရပ်များ၏ အဓိကသတငး်စကားများကို ပုိမုိလက်ခံ�ိငုစွ်မ်း �ှိလိမ့်မည်။ ဥပမာများမှာ ြမနမ်ာ၏ ကမ�ာလ့က်ေဝှခ့ျနပီ်ယံ ေအာငလ်အနဆ်နး်၏ ကျားမေရးရာ အ�ကမ်းဖက်မ�ဆန ့က်ျငေ်ရးဗီဒယီို22 23 သိုမ့ဟုတ ် လူအများအြပား�ကည့်��သည့် ထင�်ှားသည့် ဆရာေတာ်တပါးြဖစ်သည့် အ�ှင ်ေဒါက်တာန��မာလာဘဝံိသ၏ ြမနမ်ာအ့စဥ်အလာအရ ကျားမေရးရာ ခွဲြခားမ�များ�ငှ့ ် Action Aid News ‘COVID-19 crisis: Myanmar’s garment workers at greater risk of domestic violence’ https://actionaid.org/news/2020/COVID-19-crisis-myanmars-garment-workers-greater-risk-domestic-violence 20 https://reliefweb.int/report/myanmar/protecting-rights-and-opportunities-women-and-girls-enmy 21 https://actionaid.org/news/2020/COVID-19-crisis-myanmars-garment-workers-greater-risk-domestic-violence 22 Ragasa, C., K. Mahrt, Z.W. Aung, and I. Lambrecht. 2020. Gender, Crop Diversification and Nutrition in Irrigation Catchment Areas in the Central Dry Zones in Myanmar: Implications for Agricultural Development Support. IFPRI Discussion Paper (forthcoming). Washington, DC: International Food Policy Research Institute (IFPRI). 23 https://www.youtube.com/watch?v=n_girEljyBo https://actionaid.org/news/2020/covid-19-crisis-myanmars-garment-workers-greater-risk-domestic-violence https://reliefweb.int/report/myanmar/protecting-rights-and-opportunities-women-and-girls-enmy https://actionaid.org/news/2020/covid-19-crisis-myanmars-garment-workers-greater-risk-domestic-violence https://www.youtube.com/watch?v=n_girEljyBo 11 ဗုဒ�၏အဆံုးအမများ ကွဲြပားြခားနားချက်များ ေဆွးေ�းွချက်များတို ့ ြဖစ်ပါသည်။23 24 အငတ်ာနက်အဆငမ်ေြပသူများ�ငှ့ ် စာတတ် ေြမာက်မ� မ�ှိသူများအတွက် အသြံဖင့ ် သတငး်စကားတိုများ ေပးြခငး်သည်လည်း အကျိုး�ှိေသာ နည်းလမ်းတစ်မျိုး ြဖစ်လိမ့်မည်။ ေနာက်ဆံုးအေနြဖင့ ် ေ�ှ �က ေဆွးေ�းွခဲ့သည့် အမျိုးသမီးများကို တိုက်�ိုက်ေငသွားေထာက်ပ့ံြခငး်သည် ကျားမေရးရာ အေြခြပု အ�ကမ်းဖက်မ�များကို ကူညီေြဖ�ှငး်ရာတွင ် အမျိုးအမျိုးေသာ နည်းလမ်းများကို ေထာက်ပ့ံေပး�ိငုလ်ိမ့်မည်။ ေငသွားလ�ဲေြပာငး်ေထာက်ပ့ံြခငး်များကို ကျားမေရးရာ အေြခြပု အ�ကမ်းဖက်မ�တံု ့ြပနေ်ရး၀နေ်ဆာငမ်�များ သတငး်စကားများ�ငှ့အ်တူ စီစဥ်ေဆာငရွ်က်�ိငုသ်ည်။ ေထာက်ပ့ံေပးေသာ ေငသွားသည် အ�ကမ်းဖက်မ�တံု ့ြပနေ်ရး၀နေ်ဆာငမ်�စရိတ်များအတွက် မည်သိုသ့ံုး�ိငုသ်ည် သိုမ့ဟုတ် အ�ကမ်းဖက်ခံရသည့် အေြခအေနမှ ထကွ်ေြပးလာသည့် အမျိုးသမီးများအား မည်သို ့ ကူညီ�ိငုသ်ည်ကို သတငး်စကားမှာ�ကားချက်များမှတဆင့ ်အမျိုးသမီးများကို သတငး်စကားေပး�ိငုသ်ည်။24 25 ကျန်းမာေရး အမျိုးသမီးများသည် အမျိူးသားများ�ငှ် ့ မတူေသာ ကျနး်မာေရးလိုအပ်ချက်များ�ှိသည်။ ထင�်ှားေသာဥပမာများမှာ မျိူးပွားြခငး်၊ ကိုယ်ဝနေ်ဆာငြ်ခငး် �ငှ်က့ေလးေမွးဖွားရန�်ငှ်ဆ့က်စပ်ေသာ ကျနး်မာေရးေစာင်ေ့�ှာက်မ�နေ်ဆာငမ်�များကို လိုအပ်�ကသည်။ ယခငက် အဘီိုလာ၊ ဇီကာ (သိုမ့ဟုတ်) SARS ကဲသ့ိုေ့သာ ေရာဂါြဖစ်ပွားစဥ်က အမျိုးသမီးများ၏လိုအပ်ချက်များကို ြပည့်စုံစွာ ြဖည့်ဆည်းေပး�ိငုြ်ခငး် မ�ှိေ�ကာငး် ေတွ� �ှိခဲ့သည်။ ထိေုရာဂါများြဖစ်ပွားမ�ကိုတံု ့ြပနစ်ဥ် ကျား၊မေရးရာ အေလးထားမ�များကို ြပငး်ြပငး်ထနထ်န ်ထည်သ့ွငး်စဉ်းစားခဲ့ြခငး် မ�ှိ�ကေချ။ ဥပမာအေနြဖင့ ် ၂၀၁၄-၂၀၁၅ �ကား အေနာက်အာဖရိကတွင ် ြဖစ်ပွားခဲ့သည့် အဘီိုလာဗိုငး်ရပ်စ်ေရာဂါြဖစ်စဥ်အတွငး် အရငး်အြမစ်အငအ်ားများကို အေရးေပါ်တံု ့ြပနမ်�များအေနြဖင့ ် မျိုးဆက်ပွား�ငှ့ ် လိငက်ျနး်မာေရးအတွက် အသံုးြပုခဲ့ြခငး် မ�ှိသည့်အတွက် (လမ်းလွဲအသံုးြပုြခငး်ေ�ကာင့)် မိခငေ်သဆံုး��နး်မှာ သသိသိာသာတိုးခဲ့ရသည်။25 26 ထိုအ့တူ ေရာဂါေ�ကာင် ့ အြပငး်အထနထ်ခိိုက်နစ်နာခဲ့ရေသာ ေနရာများတွင ်လက်မထပ်ဘကဲိုယ်ဝနြ်ခငး်များလည်း တိုး၍ခံစားခဲ့ရသည်။26 27 CERP ပနး်တိုင ် နပံါတ် ၆ သည် COVID - 19 ကူးစက်မ�ထနိး်ချူပ်ေရးအတွက် စွမ်းေဆာငရ်ည်ြမင့မ်ားေစရန ် အာ�ံု စုိက်ေနစဥ် လူ၊ေငေွ�ကး�ငှ့ ် ပစ�ည်းအရငး်အ�ှးီများကို အသံုးြပုြခငး်အြပင ် မိခင�်ငှ့ ် ကေလးကျနး်မာေရးကိုလ ဲ ေထာက်ပ့ံေပးရန ် အေရး�ကီးပါသည်။ အမျိုးသမီးများသည် မိသားစု စီမံကိနး်များ (သားဆက်ြခားြခငး်)�ငှ့ ် မျိုးပွားမ�ဆိုငရ်ာ ကျနး်မာေရးေစာင့ေ်�ှာက်မ� ရ�ှိမ�အပါအ၀င ်အဓိကပုံမှန ် မိခင�်ငှ့ ်ကေလး ကျနး်မာေရး၀နေ်ဆာငမ်�များကို လံုြခံုစိတ်ချရေသာ နည်းလမ်းြဖင့ ်ဆက်လက်ရ�ှိေနေစရပါမည်။ ထိအုဓိကကျေသာ ကျနး်မာေရး၀နေ်ဆာငမ်�များကို အ�မဲထနိး်သိမ်းထားသင့သ်ည်။ ဤအေရးပါေသာကျနး်မာေရး ၀နေ်ဆာငမ်�များ လူ၊ ပစ�ည်း �ငှ် ့ ဘ�ာအရငး်အြမစ်များကို ဖယ�်ှားြခငး်သည် များစွာေသာအမျိုးသမီးများ�ငှ့က်ေလးသူငယ်များ၏ ဘ၀ ကိုထခိိုက်ေစ�ိငုသ်ည်။ COVID - ၁၉ ဗိုငး်ရပ်စ် 24 https://www.youtube.com/watch?v=BEVwAGDRJZ4 25 Women’s Refugee Commission (WRC), Mercy Corps, and International Rescue Committee (IRC). 2020. Toolkit for optimizing cash- based interventions for protection from gender-based violence. Washington, DC: WRC, Mercy Corps, and IRC. https://s33660.pcdn.co/wp-content/uploads/2020/04/Mainstreaming-GBV-CBI-Toolkit-Overview.pdf 26 Sochas, L., A.A. Channon, and S. Nam. 2017. “Counting indirect crisis-related deaths in the context of a low-resilience health system: The case of maternal and neonatal health during the Ebola epidemic in Sierra Leone.” Health Policy Planning. 32 (suppl 3): iii32–39. 27 Bandiera, O., N. Buehren, M. Goldstein, I. Rasul, and A. Smurra. 2019. The Economic Lives of Young Women in the Time of Ebola. Lessons from an Empowerment Program. Policy Research Working Paper 8760. Washington, DC: World Bank. https://www.youtube.com/watch?v=BEVwAGDRJZ4 https://s33660.pcdn.co/wp-content/uploads/2020/04/Mainstreaming-GBV-CBI-Toolkit-Overview.pdf 12 ကိုပထမဆံုးတံု ့ြပနမ်�အြဖစ် ကျနး်မာေရး၀န�်ကီးဌာနသည် ကေလးကာကွယ်ေဆးထိးုအစီအစဉ်ကို ေ���ဆိုငး်ထားခဲ့သည်။ ဤအစီအစဥက်ို ေဒသတစ်ခုအတွငး် လံုြခံုေဘးကငး်ရသည်ဟု ယူဆလ�င ်ယူဆချငး် ြပနလ်ည်စတငသ်င်ပ့ါသည်။ ခိုငလ်ံုေသာအေထာက်အထားများအရ ြမနမ်ာ�ိငုင်�ံှိအမျိုးသမီးများသည် COVID - 19 အ��ရာယ်ရနက်ို ေလျာခ့ျရန ် ေဆးကုသသူများ�ငှ်ေ့တွ�ဆံုတိုငပ်ငြ်ခငး်ကို ေ�ှာင�်ှားြခငး် �ငှ့�်မို� ြပစငတ်ာများမှ ေဝးေဝးထကွ်ခွာြခငး်တိုက့ို ြပုလုပ်လျက်�ှိသည်ဟု သိရသည်။ ထိုအ့တွက်ေ�ကာင် ့ သူတိုသ့ည် လိုအပ်ေသာမီးမဖွားမီှေစာင်ေ့�ှာက်မ�များ၊ ကေလးေမွးဖွားစဉ်အတွငး် အကူအညီများ ၊ ဒါမှမဟုတ် ကေလးေမွးဖွား�ပီး ေစာင်ေ့�ှာက်မ�တိုက့ို မရ�ှိ�ိငုပဲ် �ှိေန�ိငုသ်ည်။ ြမနမ်ာ�ိငုင်သံည် ကူးစက်ေရာဂါြဖစ်ပွားေနစဉ်အတငွး် လုပ်ေဖာ်ကိုငဖ်က်များမှတစ်ဆင့ ် COVID - 19 ကူးစက်မ� အ��ရာယ်ကိုေလ�ာခ့ျရန ် ကိုယ်ဝနေ်ဆာငအ်မျိုးသမီးများအတွက် အလုပ်လက်မ့ဲ အကျိုးခံစားခွင့မ်ျားကို တိုးြမ�င့ေ်�ကာငး် ေ�ကြငာ ထား�ပီးြဖစ်သည် (CERPပနး်တိုင ်၃.၁.၁) ။ သိုေ့သာ် ဤအစီအစဥ်သည် တရားဝငအ်လုပ် လုပ်ကိုငေ်နေသာ အမျိုးသမီး အနည်းငယ်သာ အကျံူး၀ငသ်ည်။ အြခားနည်းအြဖစ် ကေလးရရနေ်မ�ာ်လင်ထ့ားေသာ အမျိူးသမီးများ�ငှ် ့ မိခငေ်လာငး်များ�ငှ် ့ ချိတ်ဆက်မ�ရေစရန ် မုိဘိုငး်ဖုနး်စနစ်များကိုလည်း တီထငွ ် ထား�ပီးြဖစ်သည်။ သိုေ့သာ် ထိမုိုဘိုငး်ဖုနး်စနစ်သည် ပုိမုိ ချမ်းသာ�ကယ်ဝသူများ�ငှ် ့ အငတ်ာနက်�ငှ် ့ ေကာငး်ေကာငး် ဆက်သွယ်ထားေသာသားသူများကိုသာ ေရာက်�ှိ�ိငုမ်ည်ြဖစ်သည်။ ထိသုိုေ့သာ နည်းလမ်းများကို COVID - 19 �ငှ်အ့ြခားေရာဂါများကို ခုခံရနအ်တွက် အသံုးြပုေသာ်လည်း လက်တေလာတွင ် အလွနပ်ငအ်ေရး�ကီးလာေသာ သန်�့ှငး်ေရး၊ ကျနး်မာေရး၊ အစားအစာ�ငှ် ့ အာဟာရဆိုငရ်ာ ဗဟုသုတတိုက့ိ ု တိုက်တွနး်ရာတွငလ်ည်း အသံုးြပု�ိငုသ်ည်။ ြမန်မာ�ိငုင်တံငွ ်COVID-19 အကျပ်အတညး်ကိ ုတံု ့ြပန်ရာတငွ ်ကျားမေရးရာ အြပုသေဘာသကေ်ရာကမ်�များ ေသချာေစရန် CERP စမံီချကေ်အာက�ိှ် ေဆာငရွ်ကခ်ျကမ်ျား ေနာက်ဆံုးအေနြဖင့ ် CERP စီမံချက်များ ေဆာငရွ်က်ရာတွင ် ကျားမေရးရာ သတိထားမိမ��ငှ့ ် ကျားမေရးရာ တနး်တူညီမ� အကျိုးခံစားခွင့ရ်�ှိေရးနည်းလမ်းများ�ငှ့ ်ဆက်စပ်�ပီး အ�ကံုြပုချက်များ ေပးလိုပါသည်။ ေဆာငရွ်က်ချက် ၂.၁.၁ ေအာက်တွင ် COVID 19 ၏ ပုဂ�လိကလုပ်ငနး်များအေပါ်သက်ေရာက်မ�ကို သက်သာေစရန ် အတိုး��နး်သက်သာေသာ ေချးေငမွျား ေထာက်ပ့ံေပးမည်။ အလားတူပင ် ေဆာငရွ်က်မ� ၂.၁.၇ ေအာက်တွင ် လယ်သမားများ၊ အေသးစားစုိက်ပျိုးထတု်လုပ်သူများ၊ မျိုးေစ့ေတာငသ်ူလယ်သမားများ�ငှ့ ် စုိက်ပျိုးေရးလုပ်ငနး်များအား ၀ငေ်ငစီွးဆငး်မ�ကို ထနိး်သမ်ိးရန�်ငှ့ ် ၂၀၂၀၏ အဓိက သးီ�ှရံာသတီွင ် ၎ငး်တို၏့သးီ�ှမံျားကိုစုိက်ပျိုး�ိငုေ်စရနအ်တွက် နည်းလမ်းများစွာကို အသံုးြပုလိမ့်မည်။ ထိနုည်းလမ်းများတွင ် ေရာငး်ရေငဆွံုး�� ံးသွားေသာ သိုမ့ဟုတ် လ�ဲေြပာငး်ေပးပုိေ့င ွ ရပ်တန ့သ်ွားေသာ လုပ်ကွက်ငယ်ေတာငသ်ူများ လာမည့်မုိးရာသစုိီက်ပျိုးရနအ်တွက် အချိနမီ် သွငး်အားစုများ၀ယ်ယူ�ိငုရ်န ် ေထာက်ပ့ံေင/ွေချးေငမွျား ေထာက်ပ့ံြခငး် သိုမ့ဟုတ် လယ်ယာကုနထ်တု်စွမ်းအားတိုးြမ�င့ေ်စရန ်�ငှ့ ်ေစျးကွက်ချိတ်ဆက်မ�အေပါ် အ�ကံဥာဏေ်ပးြခငး်စသည့် ဆက်သွယ်ေရး စည်း�ံုးလ�ပ်�ှားမ�များ ပါ၀ငသ်ည်။ 13 အမ်ိေထာငစု်များ�ငှ့ ် စီးပွားေရးလုပ်ငနး်များကို ေငေွ�ကးေထာက်ပ့ံသည့် CERP စီမံချက်များကို ကျားမေရးရာ ��ေထာင့မှ် �ကည့်ြခငး်ြဖင့ ် ေငသွားလ�ဲေြပာငး်ေထာက်ပ့ံြခငး်၊ ေချးေငအွစီအစဥ်များ၊ ေချးေငအွစီအစဉ်များ၊ နည်းပညာအကူအညီများ�ငှ့ ် မည်သည့်သွငး်အားစုများေထာက်ပ့ံြခငး်များအတွက် အမျိုးသမီး ေတာငသ်ူများ�ငှ့ ် လုပ်ငနး်�ှငမ်ျားအား တိတိကျကျ ပစ်မှတ်ထားရန ် အစုိးရအား တိုက်တွနး်လိုပါသည်။မျိုးေစ့ပွားြခငး်၊ သွငး်အားစုေထာက်ပ့ံြခငး်၊ အစားအစာထတု်လုပ်ြခငး်�ငှ့ ် ေထာက်ပ့ံပုိေ့ဆာငြ်ခငး် (logistics) များတွင ် အမျိုးသမီးများ�ငှ့ ် အမျိုးသားအုပ်စု �စ်ှစုလံုး၏ ပါ၀ငပ်တ်သက်မ�ကို တိုးြမ�င့ရ်မည်။ COVID 19 ကယ်ဆယ်ေရးအစီအမံများေ�ကြငာသည့် ဆက်သွယ်ေရးပညာေပးလ�ပ်�ှားမ�များတွင ် အမျိုးသားသ�ုပ်ေဆာင၊် အမျိုးသမီးသ�ုပ်ေဆာင�်စ်ှမျိူးစလံုး၏ �ုပ်�ငှ်အ့သကံို ပါ၀င ် ေ�ကြငာေစြခငး်အားြဖင် ့ အမျိုးသမီးများအား ထည်သ့ွငး်ေြဖ�ှငး်ရာေရာက်မည့်အြပင ်အမျိုးသမီးလုပ်ငနး်�ှငမ်ျားအား ဤသက်သာေရး/ကယ်ဆယ်ေရး အစီအမံများေအာက်�ှိ မည်သည့်အစီအစဉ်ကိုမဆိ ုေလ�ာက်ထားရန ်အားေပးရမည်ြဖစ်သည်။ CERP တွငလ်ည်း ေဒသခံရငး်�ှးီြမ�ုပ်�ှမံ�များ�ငှ့သ်က်ဆိုငသ်ည့ ် လုပ်ေဆာငမ်�များစွာပါ�ှိသည်။ ယငး်တိုတ့ွင ် ေကျးလက်ေဒသ ၀ငေ်ငရွ�ှိမည့် အလုပ်အကိုင ် အစီအစဥ်များ (လုပ်ငနး်အစီအစဥ် ၂.၁.၇ (ဃ))၊ အကျိုးသက်ေရာက်မ�ြမင့မ်ားေသာအများြပည်သူဆိုငရ်ာ ရငး်�ှးီြမ�ုပ်�ှမံ�များကို ဦး စားေပးေရးအစီအစဥ်(၂.၃.၃.၃) �ငှ့ ် အလုပ်မှထတု်ပယ်ေသာ သိုမ့ဟုတ ် ြပနလ်ာေသာေ���ေြပာငး်အလုပ်သမားများအား လူလ့ုပ်အားများများလိုေသာ အေြခခံအေဆာက်အအံုစီမံကိနး်များတွင ်ေနရာေပးေရး (၃.၁.၂ ။ (က)) အစီအစဥ်များပါ၀ငသ်ည်။ အများြပည်သူဆိုငရ်ာရငး်�ှးီြမ�ုပ်�ှမံ�အစုစုကို ြပနလ်ည်သံုးသပ်ြခငး်�ငှ့ ် လုပ်အားများများလိုအပ်သည့် အေြခခံအေဆာက်အအံု စီမံကိနး်များေရးဆွြဲခငး်တိုတ့ွင ် စီမံကိနး်ဦးစားေပး �ငှ့ ် ဒဇုိီငး်အား စဥ်းစားရာ၌ လူမ�အသိုငး်အဝုိငး်�ှိ အမျိုးသမီးများ�ငှ့ ် မိနး်ကေလးများအတွက် ေရတို�ငှ့ေ်ရ�ှည် အကျိုးအြမတ်ရ�ှိေရးသည် စီမံကိနး် သတ်မှတ်ချက်များ�ငှ့ ် ပုံ�ကမ်းေရးဆွရဲာတွင ် အဓိကသတ်မှတ်ချက်များ ြဖစ်သင့ပ်ါသည်။ အေြခခံအေဆာက်အအံုစီမံကိနး်များ မည်သည့်ေနရာ မည်သည့်စီမံကိနး်များအေကာငအ်ထည်ေဖာ်မည်ကို ဆံုးြဖတ်သည့် ေကာ်မတမီျားတငွ ် အမျိုးသမီးများ ပါ၀ငမ်�သည် ထိအုေဆာက်အအံုသည် ေရ�ှည်တွင ် ထိေုနရပ်�ှိ အမျိုးသမီး�ငှ့ ် မိနး်ကေလးများအား အကျိုးြဖစ်ထနွး်ေစရန ် အေထာက်အကူေကာငး်ြဖစ်ပါလိမ့်မည်။ ြပုေကာငး်ြပု�ိငုသ်ည်။ စီမံကိနး်များသည် အမျိုးသားများ�ငှ့ ် အမျိုးသမီးများအတကွ်အလပ်ုအကိငုအ်ခွင့အ်လမ်းများ ဖနတ်ီးေပး�ပီး တူညီေသာအလုပ်အတွက် တူညီေသာအခေ�ကးေငေွပးသင့သ်ည်။ လုပ်သားများအြဖစ် အမျိုးသမီးများ ပါ၀ငမ်�ကို အလုပ်အမျိူးအစားေရွးချယ်မ�ေပးြခငး်၊ အလုပ်ချိန�်ငှ့စီ်မံကိနး်တည်ေနရာများကိ ု အခါအားေလျာ်စွာ ေြပာငး်�ိငုြ်ခငး်�ငှ့ ် ေနက့ေလးထနိး်အတွက ် �ှာရနအ်ခွင်အ့လမ်း�ှိြခငး် စသည်အ့ချက်များကို ထား�ှိေပးြခငး်ြဖင် ့ ေထာက်ပ့ံအားေပး�ိငုပ်ါသည်။ အထးူသြဖင့ ် အစားအသာက်ေစျးများတွင ် ေရ�ငှ့မိ်လ� ာစနစ်များ အတကွ ် ရငး်�ှးီြမ�ုပ်�ှြံခငး်များက အသက်ေမွးဝမ်းေ�ကာငး်ကိ ု ကာကွယ်ရန�်ငှ့ ်ေရာဂါြပန ့ပွ်ားမ�ကိုထနိး်ချုပ်ရန ်အေထာက်အကူြပုသည်။ CERP၏ အေြခအေနေပါ်မမူတည်ေသာ ေငသွား�ငှ့ ် ေငသွားမဟတု်ေသာ ပစ�ည်း ေထာက်ပ့ံလ�ဲေြပာငး်မ� အစီအစဥ် (လုပ်ငနး်အစီအစဥ် ၄.၁.၂) သည် အမျိုးသမီးများပါ၀ငသ်ည့ ် စီးပွားေရးအခနး်ကဏ� များကို ြမ�င့တ်ငြ်ခငး်အားြဖင့ ် အမ်ိေထာငစု်များ၏ စီးပွားေရးဒဏခ်ံ�ိငုမ်�ကို ြမ�င့တ်ငရ်န ် နည်းလမ်းများစွာေပးစွမ်းသည်။ ြဖစ်�ိငုမ်ည်ဆိုပါက အမျိုးသမီးများသည် အမ်ိေထာငစ်ုများသို ့ ေထာကပ့ံ်ေပးသည့် ေင�ွငှ့ ် ေငမွဟုတေ်သာ ပစ�ည်း ေထာကပ့ံ်မ�အကျိုးခံစားခွင့မ်ျားအတကွ် အဓိက လက်ခံသ ူ ြဖစ်သင့သ်ည်။ သိုေ့သာ် က��်ပ်ုတိုအ့ေနြဖင် ့ 14 ထိကုဲသ့ိုေ့သာပစ်မှတ်ထား စီမံမ�များသည် လူမ�ေရးစံ��နး်များေ�ကာင့ ် ြပဿနာ�ှိ�ိငုသ်ည်ကို သေဘာေပါက်ပါသည်၊ ထိုအ့တ ူ ဤစံ��နး်များကို စိနေ်ခါ်ရန ်ယခု အချိနသ်ည်လည်း အချိနေ်ကာငး်မြဖစ်�ိငုေ်�ကာငး် က��်ပ်ုတိုအ့သအိမှတ်ြပုသတိထားမိပါသည်။ ထိကုဲသ့ိုေ့သာ အေြခအေနမျိုးတွင ် အမည်ေပးထားသည့် (သတ်မှတ်ထားသည့်) လက်ခံသူများအတွက် ပုိမုိအဆငေ်ြပေသာ ြပုြပင�်ိငုေ်သာ အစီအစဥ်များကို လုပ်ေဆာငရ်န ် ပုိေကာငး်ပါလိမ့်မည်။ ပူးတွဲပါ မှာ�ကားချက်များ (messages)တွငလ်ည်း အစီအစဥ်၏အကျိုးခံစားခွင့မ်ျားသည် အမ်ိေထာငစု်တစ်ခုလံုးအတွက်ြဖစ်ေ�ကာငး်�ငှ့ ် အမ်ိေထာငစု်အတွငး် ပူးတွဲ ဆံုးြဖတ်ချက်ချသည့်လုပ်ငနး်စဥ်များအတိုငး် အသံုးြပုသင့ေ်�ကာငး် အေလးေပးေဖာ်ြပသင့သ်ည်။ ဤလူမ�ေရး အေထာက်အပ့ံအစီအစဉ်များသည် အကျိုးခံစားခွင့�်ှိသူများအား အမျိုးသမီးများ၏ ေခါငး်ေဆာငမ်�၊ မိမိကိုယ်ကို ေလးစားမ��ငှ် ့ ကျနး်မာေရး�ငှ့အ်ာဟာရတိုးတက်ေရး လမ်း��နခ်ျက် စသည်တို ့ြဖင် ့ ပတ်သက်၍ အမူအကျင့ေ်ြပာငး်လမဲ�ဆိုငရ်ာ ဆကသ်ယွ်ေရး ပညာေပးလမ်း��န်ချက်များ ေထာက်ပ့ံရနလ်ည်း အခွင့အ်လမ်းများေပးပါသည်။ အမ်ိတွငး်အ�ကမ်းဖက်မ� �ငှ် ့ ကျား၊ မအေြခြပုအ�ကမ်းဖက်မ�များတိုးပွားလာြခငး်သည် COVID 19 အကျပ်အတည်းကာလအတွငး် အဓိကအ��ရာယ် ြဖစ်သည်။ အမျိုးသမီးများ�ငှ့ ် ကေလးသငူယမ်ျားအေပါ် အ�ကမ်းဖကမ်�ကိ ု လထူသုတထိားမိေရး �ငှ့ ် ၎ငး်အ�ကမ်းဖက်မ�များကိ ု ��တခ်ျသည့် ဆက်သယွေ်ရးပညာေပးလ�ပ်�ှားမ�များကို အစုိးရေအဂျငစီ်များသည် မိတ်ဖက်များ�ငှ့ ် ပူးေပါငး်၍ ကျယ်ြပန ့စွ်ာ စီစဉ်ေဆာငရွ်က်သင့သ်ည်။ ထိသုိုေ့ဆာငရွ်က်ရာတွင ် သူတိုသ့ည် ေငေွ�ကးလ�ဲေြပာငး်ေထာက်ပ့ံြခငး် အစီအစဉ်များကဲသ့ိုေ့သာ �ကား၀ငေ်ဆာငရွ်က်မ�များကို အမျိုးသမီးများအား အကူအညီေပးေရးအစီအစဥ်များအေ�ကာငး် သတငး်ေပးြခငး်၊ အ�ကမ်းဖက်မ� ခံစားေနရသူများအား အေရးေပါ်ဖုနး်လိုငး်များမှ တဆင့ ် ကူညီြခငး်�ငှ့ ် ေနရာထိငုခ်ငး်မ�ှိေသာ အမျိုးသမီးများအတွက် �ိငုင်တံစ်ဝှမ်းေဘးကငး်လံုြခံုသည့် ေဂဟာများ ထား�ှိြခငး်တိုက့ို ြပုလုပ်�ိငုသ်ည်။ ၎ငး်ကိ ု သတငး်အချက်အလက်�ငှ့ဆ်က်သယွ်ေရးနည်းပညာသံုး၍ ဆက်သွယ်မ� (သို)့ ြဖစ်�ိငုေ်ြခ�ှိလ�င ်မျက်�ာှချငး်ဆိုငဆ်က်သွယ်မ�များမှ တဆင့ ်ြပုလုပ်�ိငုသ်ည်။ မိနး်ကေလးများ�ငှ့အ်မျိုးသမီးများ၏ ကျနး်မာေရးလိုအပ်ချက်များအရ ကျနး်မာေရးေစာင့ေ်�ှာက်မ�စနစ် အားေကာငး်လာေစြခငး် (CERP ပနး်တိုင ်၆) �ကိုးပမ်းမ�အစီအစဥသ်ည် ြမနမ်ာ�ိငုင်အံ�ှံအ့ြပား�ှိလူမ�အသိုငး်အဝုိငး်များအတွငး် ကျား၊မေရးရာ ကွာဟမ�ကို ေလ�ာခ့ျေပး�ိငုမ်ည် ့ အလားအလာ�ှိသည်။ အမျိုးသမီးများ�ငှ့ ် မိနး်ကေလးငယ်များအတွက ် အကျိုး�ှိမည့ ် တိကျေသာကျနး်မာေရး ေစာင့ေ်�ှာက်မ�စနစ်များ ကျယ်ကျယ်ြပန ့ြ်ပန ့�်ှိေသာ်လည်း အေရး�ကီးဆံုးအချက်မှာ မိခင�်ငှ့က်ေလး ကျနး်မာေရးအတကွ် မိသားစုစီမံကိနး်�ငှ့ ် မျိုးဆက်ပွားြခငး်၀နေ်ဆာငမ်�များအပါအ၀င ် အေရးေပါ်�ငှ်ပုံ့မှန် မိခင�်ငှ့ ်ကေလးကျန်းမာေရး ၀န်ေဆာငမ်�များ လံြုခံုစွာ ဆက်လကရ်�ိှေစရန် ြဖစ်ပါသည်။ COVID-19 အကျပ်အတည်းေ�ကာင့ ် ြဖစ်ေပါ်လာေသာ စီးပွားေရးစိနေ်ခါ်မ�များကို ေြဖ�ှငး်ရနက်ျား၊ မေရးရာ သတိထားမိမ�အတွက် �ကိုးစားအားထတု်မ�များကို အေြခခံြခငး်ကို ဆက်လက်လုပ်ေဆာငသ်ွား�ပီး လက်�ှိ�ငှ့အ်ချိန�်ငှ့အ်မ� ကျား၊မ ခဲွြခား�ပီး ေကာကယ်ထူားေသာ ေဒတာအချကအ်လကမ်ျား�ငှ့ ် စာရငး်အငး်များကို စုေဆာငး်ြခငး် တွက်ချက်ြခငး်အားြဖင့ ် အကျပ်အတည်း၏သက်ေရာက်မ�ကိ ု ခန ့မှ်နး်ရန�်ကိုးစားအားထတု်ြခငး်များကို တိုးြမ�င့သ်ွားလိမ့်မည်။ ြမနမ်ာ�ိငုင်၏ံ လူဦးေရကို ကိုယ်စားြပု�ိငုေ်သာ အချက်အလက်များသည် �ှားပါလျက်�ှိသည်။ ထိုအ့ြပင ် ဤအချက်အလက်များကို ြဖန ့ေ်ဝြခငး်�ငှ့ ်အသံုးြပုမ�ကိုလည်း အလွနပ်င ်ကန ့သ်တ်ထားပါသည်။ အစုိးရဌာနများသည် ၎ငး်တို၏့ အချက်အလက်ေဒတာများကို သုေတသမီျား ကျယ်ကျယ်ြပန ့ြ်ပန ့ ် ရ�ှိေစရနလ်ုပ်ေဆာငြ်ခငး်အားြဖင့ ် သုေတသနများကို 15 တငး်တငး်ကျပ်ကျပ် လ�ံေဆာင�်ိငုသ်ည်။ ထိသုိုအ့ားြဖင့ ်ဌာနများအေနြဖင့ ် ပုိမုိတိကျ သင့ေ်လျာ်ေသာ အချိနမီ် မူဝါဒပုိငး်ဆိုငရ်ာ အ�ကံြပုချက်များမှ အကျိုးေကျးဇူး ရ�ှိပါလိမ့်မည်။ ပုိမုိကျယ်ြပန ့စွ်ာ ေြပာရလ�င ် ြမနမ်ာ�ိငုင်�ံှိ COVID ၁၉ အကျပ်အတည်းကို တံု ့ြပနရ်ာတွင ် ေခါငး် ေဆာငမ်ျားအေနြဖင့ ် အမျိုးသမီးများ�ငှ့ ် ကေလးများအတွက် ကျနး်မာေရးတိုးတက်ေကာငး်မွနေ်စေရး၊ အမျိုးသမီးများ၏ စီးပွားေရးစွမ်းေဆာငရ်ည်�ငှ့ ် ကျားမေရးရာတနး်တူညီမ�မ�ပုိမုိရ�ှိေစေရးတို�့ငှ့ ် ဆက်စပ်သည့် ေရ�ှည် အကျိုးေကျးဇူးများကိ ု ထခုိိက်ေစမည့် လကင်ငး် ပန်းတိငုမ်ျားေရာက�ိှ်ရန် အေလာတ�ကးီေဆာငရွ်ကြ်ခငး်ကို ထနိး်ချုပ်ထားသင့သ်ည်။ 16 ေရးသားသမူျား Isabel Lambrecht သည် �ိငုင်တံကာ စားနပ်ရိက�ာမူဝါဒဆိုငရ်ာ သုေတသနအဖွဲ�အစည်း (IFPRI)၏ ဖွံ� �ဖိုးေရးမဟာဗျူဟာ�ငှ့ ် အုပ်ချုပ်မ�ဌာန(DSGD)တွင ် သုေတသနအဖွဲ�၀ငတ်စ်ဦးြဖစ်သည့်အြပင ် ြမနမ်ာ�ိငုင်၊ံ ရနက်ုန�်မို�တငွ ် �ံု းထုိငေ်သာ IFPRI ၏ မဟာဗျူဟာေထာက်ပ့ံေရးအစီအစဥ်၏ အဖွဲ�ေခါငး်ေဆာငတ်စ်ဦး ြဖစ်သည်။ Kristi Mahrt သည် အေမရိကနြ်ပည်ေထာငစု်၊ ေကာ်လုိရာဒိတုွင ် �ံု းထုိငသ်ည့ ် �ိငုင်တံကာ စားနပ်ရိက�ာမူဝါဒ သုေတသနအဖွဲ�အစည်း (IFPRI)၏ ဖွံ� �ဖိုးေရးမဟာဗျူဟာ�ငှ့ ် အုပ်ချုပ်မ�ဌာန(DSGD) တွင ် အ�ကီးတနး် သုေတသ ီ ြဖစ်ပါသည်။ Catherine Ragasa အေမရိကနြ်ပည်ေထာငစု်၊ ဝါ�ှငတ်နဒ်စီီတွင ် �ံု းထုိငသ်ည့် �ိငုင်တံကာ စားနပ်ရကိ�ာမူဝါဒ သုေတသနအဖွဲ�အစည်း (IFPRI) ၏ ဖွံ� �ဖိုးေရးမဟာဗျူဟာ�ငှ့ ် အုပ်ချုပ်မ�ဌာန(DSGD) တွင ် အ�ကီးတနး် သုေတသန အဖွဲ�ဝငြ်ဖစ်ပါသည်။ Michael Wang သည် ရနက်ုနတ်ွင ် �ံု းထုိငသ်ည့် �ိငုင်တံကာ စားနပ်ရိက�ာမူဝါဒ သုေတသနအဖွဲ�အစည်း (IFPRI)၏ ဖွံ� �ဖိုးေရးမဟာဗျူဟာ�ငှ့ ် အုပ်ချုပ်မ�ဌာန(DSGD)တွင ် Leland International Hunger အဖွဲ�၀င ် ြဖစ်ပါသည်။ �ငှး်အဝိငး် � ှင့ ်ခငဇ်ငဝ်ငး် တိုသ့ည် ရနက်ုနတ်ွင ်�ံု းထုိငေ်သာ �ိငုင်တံကာ စားနပ်ရိက�ာမူဝါဒ သုေတသနအဖွဲ�အစည်း (IFPRI)၏ ဖွံ� �ဖိုးေရးမဟာဗျူဟာ�ငှ့ ်အုပ်ချုပ်မ�ဌာန(DSGD) တွင ်သုေတသမီျား ြဖစ်ပါသည်။ ေကျးဇူးတငလ်�ာ ယခု မူဝါဒဆိုငရ်ာ မှတ်စုသည် ြမနမ်ာစုိ့က်ပျိုးေရးမူဝါဒဆိုငရ်ာ အေထာက်အကူြပုအစီအစဥ် (MAPSA) �ငှ် ့အေမရိကန ်အြပည်ြပည်ဆိုငရ်ာ ဖွံ� �ဖိုးေရး ေအဂျငစီ် (USAID) ၏ ေတာငး်ဆိုချက်အရ ြပငဆ်ငထု်တ်လုပ်ခဲ့ြခငး် ြဖစ်သည်။ မှတ်ချက်များကို MAPSA အဖွဲ�ဝငမ်ျား၊ USAID �ငှ့ ် ြပည်တွငး်�ငှ့ ် �ိငုင်တံကာ က�မ်းကျငသူ်များထံမှ ရ�ှိခဲ့ပါသည်။ MAPSA အဖွဲ ◌ဝ့ငမ်ျား၊ USAID �ငှ် ့ ြပည်တွငး် ြပည်ပ က�မ်းကျငသူ်များမှ မှတ်ချက်များ ေပးခဲ့ပါသည်။ ြမနမ်ာ�ိငုင်�ံှိ လုပ်ငနး် ေခါငး်ေဆာငမ်ျား ကို သူတို၏့အဖွဲ�အစည်းဆိုငရ်ာ �ငှ် ့ ေဖာက်သည်များ လက်�ှိ�ကံုေတွ�ေနရေသာ အခကအ်ခဲများ�ငှ့ပ်တ်သက်�ပီး သူတို၏့ အြမငမ်ျား�ငှ် ့ မှတ်ချက်များကို ရ�ှရိန ် အေဝးမှ အငတ်ာဗျူး ြပုလုပ်ခဲ့ပါသည်။ စာေရးသူများ အေနြဖင် ့ ေနာက်ဆံုးထွက်�ှိလာေသာ အေ�ကာငး်အရာများအတွက ် တာဝနယ်ူရငး်၊ ပါဝငပ့ံ်ပုိးသူတို၏့ အချိန�်ငှ် ့အဖိုးတနမှ်တ်ချက်များ အတွက် ေကျးဇူးအထူးတင�်ှိပါသည်။ INTERNATIONAL FOOD POLICY RESEARCH INSTITUTE 1201 Eye St, NW | Washington, DC 20005 USA T. +1-202-862-5600 | F. +1-202-862-5606 ifpri@cgiar.org www.ifpri.org | www.ifpri.info IFPRI-MYANMAR No. 99-E6 U Aung Kein Lane Than Lwin Road, Bahan Township Yangon, Myanmar IFPRI-Myanmar@cgiar.org www.myanmar.ifpri.info The Myanmar Strategy Support Program (Myanmar SSP) is led by the International Food Policy Research Institute (IFPRI) in partnership with Michigan State University (MSU). Funding support for Myanmar SSP is provided by the CGIAR Research Program on Policies, Institutions, and Markets; the Livelihoods and Food Security Fund (LIFT); and the United States Agency for International Development (USAID). This publication has been prepared as an output of Myanmar SSP. It has not been independently peer reviewed. Any opinions expressed here belong to the author(s) and do not necessarily reflect those of IFPRI, MSU, LIFT, USAID, or CGIAR. © 2020, Copyright remains with the author(s). This publication is licensed for use under a Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0). To view this license, visit https://creativecommons.org/licenses/by/4.0. IFPRI is a CGIAR Research Center | A world free of hunger and malnutrition mailto:ifpri@cgiar.org http://www.ifpri.org/ http://www.ifpri.info/ mailto:IFPRI-Myanmar@cgiar.org https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ မြန်မာနိုင်ငံရှိ COVID-19 နှင့် ကျားမရေးရာ အလုပ်အကိုင် ကဏ္ဍမျိုးစုံတွင် အလုပ်အကိုင်လက်မဲ့ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ကျားမရေးရာ အကျိုးသက်ရောက်မှု ရွှေ့ပြောင်းသွားလာခြင်း အသွင်ပြောင်းခြင်း(လျော့ကျ)မှုကြောင့် ကျားမရေးရာ အကျိုးသက်ရောက်မှု မှတ်ပုံမတင်ထားသော အလုပ်အကိုင်များ (informal work) တွင် ကျားမရေးရာ ကွဲပြားခြားနားမှု အိမ်တွင် အိမ်ထောင်စု အိမ်မှု‌ဝေယျာဝစ္စများ မိသားစုတွင်း ဆုံးဖြတ်ချက်ချခြင်းနှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့် အမျိုးသမီးများနှင့်ကလေးငယ်များအပေါ် အကြမ်းဖက်မှု ကျန်းမာရေး မြန်မာနိုင်ငံတွင် COVID-19 အကျပ်အတည်းကို တုံ့ပြန်ရာတွင် ကျားမရေးရာ အပြုသဘောသက်ရောက်မှုများ သေချာစေရန် CERP စီမံချက်အောက်ရှိ ဆောင်ရွက်ချက်များ